Tajemnice genetyki: Jak dziedziczymy grupy krwi

Grupa krwi jest określonym zbiorem antygenów, który dziedziczymy po naszych rodzicach. Antygeny te obecne są na powierzchni czerwonych krwinek, czyli erytrocytów. To właśnie ona decyduje, o możliwości transfuzji od konkretnego dawcy. Ale jak to się dzieje, że mamy różne grupy krwi? I dlaczego to takie ważne?

Grupy krwi – podstawy ABO

System ABO to główny sposób klasyfikacji grup krwi u ludzi. Wyróżniamy cztery główne grupy: A, B, AB i 0. Co ciekawe, grupa krwi jest wynikiem obecności lub braku konkretnych antygenów na powierzchni czerwonych krwinek. Antygeny to białka, które mogą wywoływać reakcję immunologiczną, jeśli są obce dla naszego organizmu. Określenie grupy krwi pacjenta jest bardzo ważne w zastosowaniu klinicznym. Wynikiem występowania grup krwi są wytyczne dotyczące transfuzji krwi pomiędzy dwoma osobami. Jeśli przetoczenie krwi następuje w zakresie niezgodnych głównych grup krwi w organizmie biorcy dochodzi do poprzetoczeniowej reakcji hemolitycznej, co skutkuje szybkim pogorszeniem stanu jego zdrowia a nawet śmierci. Dlatego niezwykle ważnym jest przed przeprowadzeniem jakiejkolwiek operacji chirurgicznej oznaczenie grupy krwi pacjenta, aby w razie potrzeby przetoczyć odpowiednią, bezpieczną grupę krwi. Test diagnostyczny wykonuje się na podstawie próbki krwi żylnej.

Genetyka w pigułce

Grupy krwi dziedziczy się w sposób autosomalny kodominujący. Oznacza to, że każdy człowiek otrzymuje po jednym allelu (wersji genu) od matki i jednym od ojca. Gen odpowiedzialny za grupę krwi ma trzy główne warianty: A, B i 0. Allele A i B są kodominujące, co oznacza, że jeśli dziedziczy się obydwa, grupa krwi to AB. Allel 0 jest recesywny, więc ujawnia się tylko wtedy, gdy nie ma dominującego allelu A lub B.

Jak to działa w praktyce?

Jeśli matka ma grupę krwi A (AO), a ojciec B (BO), to dziecko może mieć grupę A, B, AB, lub 0. To loteria genetyczna! Wydaje się to dość skomplikowane, poniższa tabela pozwoli lepiej zrozumieć ten proces:

Antygeny układu AB0 znajdują się na krwinkach czerwonych, ale także na innych komórkach krwi oraz na komórkach innych tkanek organizmu. W Polsce częstość występowania grup układu AB0 wynosi:

- grupa 0 – 33%

- grupa A – 40%

- grupa B – 19%

- grupa AB – 8%.

Grupy krwi w układzie Rh

Antygeny układu Rh są ściśle powiązane z erytrocytami i nie występują na innych komórkach. W układzie Rh za grupę krwi odpowiedzialny jest antygen D. Ludzie z tym antygenem mają grupę krwi Rh+ (Rh dodatnią). Natomiast osoby nie mające tego białka, są posiadaczami grupy krwi Rh– (Rh ujemnej). Większość osób rasy białej, około 85 %, ma Rh dodatnie, a 15% Rh ujemne.

Szczególne znaczenie układ Rh ma dla kobiet spodziewających się dziecka, ze względu na niezgodność między grupami matki i płodu, powstaje wtedy konflikt serologiczny, kiedy matka ma grupę krwi Rh–, a płód Rh+.

Grupy krwi w układzie Rh – dziedziczenie

W układzie Rh dziedziczenie odbywa się podobnie jak w układzie AB0. Antygen D znajdujący się na krwinkach oznacza grupę krwi Rh+, allel warunkujący grupę krwi jest Rh+ jest dominujący (D) wobec allelu (d) warunkującego grupę krwi Rh– (brak antygenu D na krwinkach). Rodzice przekazują dziecku jeden allel. To znaczy, że jeśli oboje z rodziców mają grupy krwi Rh+ lub jedno z nich ma grupę krwi Rh–, to dziecko może mieć zarówno grupę krwi Rh+, jak i Rh–. Natomiast jeśli oboje mają grupę krwi Rh–, to dziecko będzie miało grupę krwi Rh–. Poniższa tabela przedstawia sposób dziedziczenia grup Rh +/ Rh -

Dlaczego to takie ważne?

Znajomość grupy krwi jest kluczowa w medycynie zwłaszcza w transplantologi oraz transfuzji. W przypadku potrzeby przetoczenia krwi, musimy otrzymać krew kompatybilną z naszą grupą. Dlatego warto znać swoją grupę krwi i być świadomym, jakie są potencjalne kombinacje w naszej rodzinie.

Podsumowanie

Dziedziczenie grup krwi to fascynujący przykład tego, jak genetyka wpływa na nasze życie. Pamiętajmy, że wiedza o grupie krwi może uratować życie – zarówno nasze, jak i innych. Dlatego jeśli jeszcze nie znasz swojej grupy krwi, może warto to sprawdzić.