Tagi:
zaburzenia prolaktyna laktacja

Hiperprolaktynemia to stan, w którym we krwi występuje podwyższone stężenie prolaktyny – hormonu produkowanego przez przysadkę mózgową. Prolaktyna odgrywa kluczową rolę w regulacji laktacji, wpływa również na funkcje rozrodcze, metabolizm, odporność oraz zachowania emocjonalne. U kobiet poziom prolaktyny naturalnie wzrasta w czasie ciąży i karmienia piersią, jednak poza tym okresem jej nadmiar może być objawem choroby lub zaburzeń hormonalnych.

 

Przyczyny hiperprolaktynemii

 

Przyczyny zwiększonego stężenia prolaktyny można podzielić na fizjologiczne, farmakologiczne i patologiczne:

  • Fizjologiczne: stres, sen, wysiłek fizyczny, stosunek płciowy, ciąża, karmienie piersią.
  • Farmakologiczne: leki przeciwpsychotyczne (np. haloperidol, risperidon), przeciwdepresyjne, przeciwwymiotne, doustne środki antykoncepcyjne, opioidy.
  • Patologiczne: guzy przysadki mózgowej (prolaktinoma), niedoczynność tarczycy, przewlekła niewydolność nerek lub wątroby, choroby podwzgórza, urazy klatki piersiowej.

 

Objawy hiperprolaktynemii

 

Objawy zależą od płci oraz stopnia podwyższenia poziomu prolaktyny.

U kobiet najczęściej występują:

  • zaburzenia miesiączkowania lub brak miesiączki,
  • niepłodność,
  • mlekotok (wydzielanie mleka poza okresem karmienia),
  • obniżone libido,
  • suchość pochwy i ból podczas stosunku.

 

U mężczyzn hiperprolaktynemia może powodować:

  • spadek libido i zaburzenia erekcji,
  • niepłodność,
  • ginekomastię (powiększenie gruczołów piersiowych),
  • utratę masy mięśniowej i obniżenie poziomu testosteronu.

W przypadku dużych guzów przysadki (makrogruczolaków) mogą pojawić się także bóle głowy, zaburzenia widzenia oraz objawy wynikające z ucisku na okoliczne struktury mózgu.

 

Diagnostyka

 

Podstawowym badaniem jest oznaczenie poziomu prolaktyny we krwi. Ze względu na wpływ stresu i innych czynników, pomiar powinien być wykonywany w spoczynku, najlepiej rano. W razie stwierdzenia podwyższonego wyniku konieczne jest jego potwierdzenie w kolejnych badaniach.
Dodatkowo wykonuje się:

  • badania hormonalne (TSH, FSH, LH, estradiol, testosteron),
  • rezonans magnetyczny przysadki mózgowej w celu wykrycia ewentualnego guza,
  • badania w kierunku chorób nerek i wątroby.

 

Leczenie

 

Leczenie zależy od przyczyny hiperprolaktynemii.

  • W przypadku guzów przysadki (prolaktinoma) stosuje się leki dopaminergiczne (np. bromokryptyna, kabergolina), które skutecznie obniżają poziom prolaktyny i często zmniejszają rozmiar guza.
  • W niedoczynności tarczycy włącza się leczenie substytucyjne hormonami tarczycy.
  • Jeśli przyczyną są leki, lekarz może rozważyć ich zmianę lub modyfikację dawki.
  • Interwencja chirurgiczna jest rozważana tylko w przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektu lub guz powoduje ucisk na nerwy wzrokowe.

 

Rokowanie i profilaktyka

 

Rokowanie w hiperprolaktynemii jest zazwyczaj dobre, szczególnie przy wczesnym rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu. Po normalizacji poziomu prolaktyny często dochodzi do przywrócenia płodności i ustąpienia objawów.
Profilaktyka obejmuje unikanie nadmiernego stresu, kontrolę stosowanych leków oraz regularne badania hormonalne u osób z zaburzeniami miesiączkowania lub niepłodnością.