Koklusz – groźna choroba zakaźna układu oddechowego

Koklusz, nazywany również krztuścem, to wysoce zakaźna choroba bakteryjna układu oddechowego. Wywołuje ją bakteria Bordetella pertussis, która atakuje drogi oddechowe, powodując charakterystyczne, napadowe ataki kaszlu. Choroba jest szczególnie niebezpieczna dla niemowląt, małych dzieci oraz osób z obniżoną odpornością.

Koklusz to ostra choroba zakaźna przenoszona drogą kropelkową – podczas kaszlu, kichania lub bliskiego kontaktu z osobą chorą. Bakteria uszkadza nabłonek dróg oddechowych i produkuje toksyny, które wywołują silne napady kaszlu.

Mimo powszechnych szczepień ochronnych, koklusz nadal występuje na całym świecie. Zachorowania pojawiają się cyklicznie co kilka lat, nawet w krajach o wysokim poziomie wyszczepienia.

Etapy choroby

Przebieg kokluszu jest zwykle długotrwały i dzieli się na trzy fazy:

1. Okres nieżytowy (1–2 tygodnie)

Objawy przypominają zwykłe przeziębienie:

• katar,
• niewielka gorączka,
• łagodny kaszel,
• osłabienie.

Na tym etapie chory jest najbardziej zakaźny.

2. Okres napadowy (2–6 tygodni lub dłużej)

Pojawiają się charakterystyczne objawy:

• napady silnego, duszącego kaszlu,
• „pianie” (świst wdechowy po ataku kaszlu),
• wymioty po kaszlu,
• zaczerwienienie lub zasinienie twarzy,
• bezdechy (szczególnie u niemowląt).

Napady mogą występować kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt razy na dobę.

3. Okres zdrowienia

Kaszel stopniowo słabnie, ale może utrzymywać się przez wiele tygodni. Z tego powodu koklusz bywa nazywany „100-dniowym kaszlem”.

Dlaczego koklusz jest groźny?

Powikłania kokluszu mogą być bardzo poważne, zwłaszcza u najmłodszych dzieci. Należą do nich:

• zapalenie płuc,
• drgawki,
• uszkodzenie mózgu (w wyniku niedotlenienia),
• bezdechy,
• odwodnienie,
• a w skrajnych przypadkach – zgon.

U dorosłych choroba zwykle przebiega łagodniej, jednak przewlekły kaszel może prowadzić do złamań żeber, przepuklin czy omdleń.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na:

• wywiadzie lekarskim i charakterystycznym kaszlu,
• badaniu wymazu z nosogardła (test PCR),
• badaniach serologicznych.

Wczesne wykrycie choroby zwiększa skuteczność leczenia i ogranicza szerzenie się zakażenia.

Leczenie

Koklusz leczy się antybiotykami (najczęściej z grupy makrolidów), które skracają okres zakaźności i mogą złagodzić przebieg choroby, jeśli zostaną podane we wczesnej fazie.

W ciężkich przypadkach – szczególnie u niemowląt – konieczna może być hospitalizacja i monitorowanie oddechu.

Szczepienia – najskuteczniejsza ochrona

Podstawową metodą zapobiegania kokluszowi są szczepienia ochronne. W Polsce szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe i podawane w skojarzeniu z innymi szczepionkami (np. DTP).

Odporność poszczepienna z czasem słabnie, dlatego zaleca się dawki przypominające u:

• dzieci,
• młodzieży,
• dorosłych (zwłaszcza przyszłych rodziców),
• kobiet w ciąży (w celu ochrony noworodka).