Choroba serca reumatycznego

Choroba serca reumatycznego (łac. morbus rheumaticus cordis) to powikłanie po przebytym gorączce reumatycznej – chorobie zapalnej, która rozwija się jako reakcja układu odpornościowego na zakażenie paciorkowcem β-hemolizującym grupy A (np. po anginie ropnej).
Choć w krajach rozwiniętych występuje coraz rzadziej, w wielu regionach świata nadal pozostaje poważnym problemem zdrowotnym.

Jak powstaje choroba serca reumatycznego?

Wszystko zaczyna się od infekcji paciorkowcowej, najczęściej anginy lub zapalenia gardła.
U niektórych osób, zwykle po 2–3 tygodniach, dochodzi do nieprawidłowej reakcji immunologicznej – układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki, w tym tkankę serca, stawy, mózg i skórę.

Powstaje wówczas gorączka reumatyczna, a jej najgroźniejszym powikłaniem jest zajęcie serca, prowadzące do trwałego uszkodzenia zastawek – głównie mitralnej (dwudzielnej) i aortalnej.

W wyniku przewlekłego zapalenia dochodzi do:

• pogrubienia płatków zastawki,
• ich zrośnięcia,
• zwężenia (stenozy) lub niedomykalności.

To właśnie te zmiany określa się mianem choroby serca reumatycznego.

Jakie objawy daje choroba serca reumatycznego?

Początkowo objawy mogą być łagodne lub wręcz niezauważalne.

Wraz z postępem choroby pojawiają się jednak dolegliwości typowe dla niewydolności serca:

• duszność, szczególnie podczas wysiłku lub w pozycji leżącej
• zmęczenie i osłabienie
• obrzęki nóg
• przyspieszone bicie serca, uczucie kołatania
• ból w klatce piersiowej
• kaszel, czasem z domieszką krwi (w wyniku zastoju w płucach)

W przypadku ostrej fazy gorączki reumatycznej mogą też wystąpić: gorączka, bóle i obrzęki stawów, rumień na skórze czy mimowolne ruchy ciała (pląsawica Sydenhama).

Rozpoznanie choroby serca reumatycznego wymaga dokładnego wywiadu oraz badań:

• badanie echokardiograficzne (ECHO serca) – ujawnia zwężenie lub niedomykalność zastawek
• EKG i RTG klatki piersiowej – oceniają pracę serca i ewentualne powiększenie jego jam
• badania krwi – potwierdzają wcześniejsze zakażenie paciorkowcem (np. ASO, CRP)
• wywiad chorobowy – przebyta gorączka reumatyczna, częste anginy lub zapalenia gardła

Leczenie choroby serca reumatycznego ma na celu zatrzymanie stanu zapalnego, ochronę serca i zapobieganie nawrotom infekcji paciorkowcowej.

W ostrej fazie gorączki reumatycznej:

• antybiotyki (penicylina) – eliminują bakterie paciorkowca,
• leki przeciwzapalne (np. kwas acetylosalicylowy, kortykosteroidy) – łagodzą proces zapalny,
• leczenie objawowe (leki nasercowe, odpoczynek, kontrola gorączki).

W fazie przewlekłej (przy uszkodzeniu zastawek):

• profilaktyka antybiotykowa – regularne podawanie penicyliny, aby zapobiec nawrotom infekcji
• leczenie farmakologiczne niewydolności serca
• w ciężkich przypadkach – zabieg kardiochirurgiczny: plastyka lub wymiana zastawki serca

Rokowanie

Wczesne rozpoznanie i leczenie infekcji paciorkowcowej daje bardzo dobre rokowanie – chorobę można całkowicie powstrzymać.
Nieleczona gorączka reumatyczna może jednak prowadzić do trwałych uszkodzeń zastawek, które z czasem powodują przewlekłą niewydolność serca i wymagają interwencji chirurgicznej.

Najważniejsze znaczenie ma profilaktyka pierwotna, czyli:

• szybkie rozpoznanie i leczenie anginy paciorkowcowej antybiotykiem
• unikanie samodzielnego przerywania antybiotykoterapii
• regularne kontrole u lekarza po przebytej gorączce reumatycznej

Choroba serca reumatycznego to jedno z najpoważniejszych powikłań po źle leczonej infekcji paciorkowcowej.
Choć dziś występuje rzadziej, nadal stanowi zagrożenie – zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Wczesne leczenie infekcji gardła i regularna profilaktyka pozwalają całkowicie uniknąć tego schorzenia.
Pamiętajmy – zwykła angina nieleczona prawidłowo może skończyć się poważną chorobą serca.