Otyłość jako choroba przewlekła – nowe podejście terapeutyczne

Patofizjologia – więcej niż bilans energetyczny

Otyłość jest wynikiem zaburzeń regulacji homeostazy energetycznej, w której kluczową rolę odgrywa oś jelito–mózg oraz układ nagrody. Hormony takie jak leptyna, grelina, GLP-1 czy insulina modulują uczucie głodu i sytości. W przewlekłej otyłości dochodzi do leptynooporności oraz zaburzeń sygnalizacji insulinowej.

Dodatkowo tkanka tłuszczowa trzewna pełni funkcję aktywnego narządu endokrynnego, wydzielając adipokiny i cytokiny prozapalne, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego niskiego stopnia. Konsekwencją są liczne powikłania, m.in.:

cukrzyca typu 2,
nadciśnienie tętnicze,
dyslipidemia,
niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby,
obturacyjny bezdech senny,
wybrane nowotwory.

Nowe podejście terapeutyczne – model przewlekłej opieki

1. Odejście od „diety cud” na rzecz terapii długoterminowej

Współczesne wytyczne podkreślają, że leczenie otyłości powinno być prowadzone analogicznie do terapii innych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie. Kluczowe znaczenie ma:

stałe monitorowanie postępów,
personalizacja interwencji,
leczenie farmakologiczne jako element terapii, a nie „ostateczność”.

Redukcja masy ciała o 5–10% istotnie zmniejsza ryzyko powikłań metabolicznych, nawet jeśli nie prowadzi do osiągnięcia „prawidłowego” BMI.

2.. Farmakoterapia – przełom ostatnich lat

Szczególne znaczenie w nowoczesnym leczeniu otyłości mają agoniści receptora GLP-1, pierwotnie stosowani w terapii cukrzycy typu 2. Leki takie jak semaglutyd czy liraglutyd wykazują skuteczność w redukcji masy ciała poprzez:

opóźnianie opróżniania żołądka,
zwiększenie uczucia sytości,
wpływ na ośrodki głodu w podwzgórzu.

Badania kliniczne wykazały możliwość redukcji masy ciała nawet o 15–20% w terapii skojarzonej z modyfikacją stylu życia. To istotna zmiana w porównaniu z wcześniejszymi opcjami farmakologicznymi.

3. Chirurgia bariatryczna – terapia metaboliczna

Chirurgia bariatryczna, obejmująca m.in. rękawową resekcję żołądka czy gastric bypass, pozostaje najskuteczniejszą metodą leczenia otyłości olbrzymiej. Co istotne, obecnie określa się ją coraz częściej mianem chirurgii metabolicznej ze względu na jej wpływ na remisję cukrzycy typu 2 oraz poprawę parametrów kardiometabolicznych.

4. Podejście interdyscyplinarne

Nowy model leczenia obejmuje współpracę:

lekarza (internisty, diabetologa, obesitologa),
dietetyka klinicznego,
psychologa/psychiatry,
fizjoterapeuty.

Szczególne znaczenie ma wsparcie psychologiczne, ponieważ u wielu pacjentów występują zaburzenia odżywiania (np. binge eating disorder), depresja czy mechanizmy kompensacyjne związane ze stresem.

Znaczenie destygmatyzacji

Traktowanie otyłości jako choroby przewlekłej zmniejsza stygmatyzację pacjentów i przenosi odpowiedzialność z poziomu „braku silnej woli” na biologiczne mechanizmy regulujące apetyt i metabolizm. Podejście to sprzyja lepszej współpracy terapeutycznej i poprawie długoterminowych wyników leczenia.

Wyzwania systemowe

Pomimo postępu terapeutycznego, nadal istnieją bariery:

ograniczony dostęp do refundowanej farmakoterapii,
niedostateczna liczba poradni leczenia otyłości,
brak kompleksowych programów profilaktycznych na poziomie populacyjnym.

Rosnąca częstość otyłości wymaga działań systemowych obejmujących edukację zdrowotną, regulacje dotyczące żywności wysokoprzetworzonej oraz promocję aktywności fizycznej.

Podsumowanie

Otyłość jest złożoną, przewlekłą chorobą metaboliczną wymagającą długofalowego, zindywidualizowanego leczenia. Nowe podejście terapeutyczne opiera się na:

uznaniu biologicznych mechanizmów regulujących masę ciała,
włączeniu skutecznej farmakoterapii,
stosowaniu chirurgii metabolicznej w odpowiednich wskazaniach,
modelu interdyscyplinarnej opieki nad pacjentem.

Zmiana paradygmatu z „redukcji masy ciała” na „leczenie choroby przewlekłej” stanowi kluczowy krok w poprawie rokowania i jakości życia pacjentów z otyłością.