Japońskie zapalenie mózgu – czym jest, skąd się bierze i jak się przed nim chronić

Japońskie zapalenie mózgu to wirusowa choroba zakaźna wywoływana przez wirus japońskiego zapalenia mózgu (JEV), należący do tej samej rodziny co wirusy Zika, denga i żółta febra. Choroba występuje głównie w Azji Południowo-Wschodniej i na obszarach Zachodniego Pacyfiku, ale dotyczy również podróżnych odwiedzających te rejony. Choć większość zakażeń przebiega bezobjawowo, to u niewielkiej części osób może rozwinąć się ciężkie zapalenie mózgu, które stanowi poważne zagrożenie życia.

Przyczyny i sposób przenoszenia

Źródłem zakażenia są komary z rodzaju Culex, które zarażają się wirusem, żerując na zakażonych ptakach lub świniach. Następnie przenoszą wirusa na ludzi.

Warto podkreślić:

choroba nie przenosi się bezpośrednio między ludźmi,

wirus jest szczególnie aktywny w okresach deszczowych oraz na terenach wiejskich, gdzie występują warunki sprzyjające rozmnażaniu komarów.

Rodzaje i przebieg choroby

Japońskie zapalenie mózgu nie dzieli się na typy kliniczne, ale przebieg choroby można ująć w trzy główne fazy:

Faza bezobjawowa – zdecydowana większość zakażonych (ok. 99%) nie odczuwa żadnych symptomów.

Faza łagodna (prodromalna) – u części osób występują objawy przypominające infekcję wirusową.

Faza ciężka (neurologiczna) – wirus atakuje ośrodkowy układ nerwowy, prowadząc do zapalenia mózgu.

Objawy japońskiego zapalenia mózgu

W łagodnych przypadkach pojawiać się mogą:

gorączka,

dreszcze,

bóle głowy,

nudności, wymioty,

ogólne osłabienie.

W ciężkiej, neurologicznej postaci, która rozwija się u 1 na 250–300 zakażonych, mogą wystąpić:

wysoka gorączka,

silne bóle głowy,

sztywność karku,

zaburzenia świadomości,

drgawki,

śpiączka,

objawy porażenia (podobne do polio).

Początek choroby jest zwykle nagły, a stan może pogarszać się bardzo szybko — w ciągu 24–48 godzin.

Skutki i powikłania

Japońskie zapalenie mózgu jest chorobą o dużej śmiertelności — 20–30% ciężkich przypadków kończy się zgonem. Wśród osób, które przeżyją, często utrzymują się trwałe skutki neurologiczne.

Najczęstsze powikłania:

problemy z pamięcią i koncentracją,

zaburzenia mowy i słuchu,

trudności w poruszaniu się,

przewlekłe drgawki,

zmiany osobowości,

opóźnienie rozwoju (u dzieci).

U nawet 30–50% ozdrowieńców pozostają trwałe następstwa.

Profilaktyka – jak zapobiegać japońskiemu zapaleniu mózgu

Zapobieganie infekcji opiera się głównie na szczepieniach i ochronie przed ukąszeniami komarów.

1. Szczepienia

To najskuteczniejszy sposób ochrony. Zaleca się je:

podróżnym udającym się na tereny endemiczne,

osobom planującym pobyt na wsi, wycieczki trekkingowe lub dłuższy niż miesiąc pobyt w Azji,

dzieciom w krajach, gdzie choroba występuje powszechnie.

Dostępne są różne rodzaje szczepionek, zwykle podawanych w dwóch dawkach.

2. Ochrona przed komarami

stosowanie repelentów (DEET, icaridin),

noszenie długich rękawów i nogawek o zmroku,

spanie pod moskitierą,

unikanie zbiorników stojącej wody (miejsca lęgowe komarów),

korzystanie z klimatyzacji lub siatek w oknach.

Japońskie zapalenie mózgu to poważna choroba wirusowa, która w większości przypadków przebiega bezobjawowo, ale może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci. Wysokie ryzyko powikłań sprawia, że kluczowe znaczenie ma profilaktyka — przede wszystkim szczepienia oraz skuteczna ochrona przed komarami, zwłaszcza podczas podróży do Azji.