PEA (pulseless electrical activity), czyli aktywność elektryczna bez tętna, jest jednym z mechanizmów nagłego zatrzymania krążenia (NZK). Charakteryzuje się obecnością zorganizowanej aktywności elektrycznej serca widocznej w zapisie EKG, przy jednoczesnym braku efektywnego rzutu serca i braku wyczuwalnego tętna. Stan ten wymaga natychmiastowego rozpoznania i wdrożenia zaawansowanych czynności resuscytacyjnych.

PEA jest rytmem niedefibrylacyjnym, co odróżnia ją od migotania komór i częstoskurczu komorowego bez tętna.

 

PEA występuje wtedy, gdy układ bodźcoprzewodzący serca generuje impulsy elektryczne, lecz skurcz mięśnia sercowego jest niewystarczający lub całkowicie nieskuteczny hemodynamicznie. Może to wynikać z ciężkich zaburzeń metabolicznych, mechanicznych lub hipowolemii.

W zapisie EKG mogą być widoczne różne rytmy, m.in.:

  • rytm zatokowy,
  • bradykardia,
  • rytm idiowentrikularny,
  • rytmy szerokozespołowe.

Pomimo „prawidłowego” obrazu elektrycznego, pacjent pozostaje w stanie zatrzymania krążenia.


Patofizjologia PEA

Mechanizm PEA polega na rozłączeniu aktywności elektrycznej serca od jego funkcji mechanicznej. Najczęstsze przyczyny obejmują:

  • niewystarczające wypełnienie komór,
  • niemożność efektywnego skurczu,
  • utrudniony odpływ krwi z serca,
  • krytyczne zaburzenia środowiska wewnętrznego.

W praktyce klinicznej PEA jest często objawem końcowym ciężkich, potencjalnie odwracalnych stanów chorobowych.


Przyczyny PEA – zasada „4H i 4T”

W algorytmach resuscytacji przyczyny PEA klasyfikuje się według łatwego do zapamiętania schematu:

4H:

  • Hipoksja – niedotlenienie
  • Hipowolemia – niedobór objętości krwi
  • Hipo-/hiperkaliemia i inne zaburzenia metaboliczne
  • Hipotermia

4T:

  • Tamponada serca
  • Toksyny (zatrucia, leki)
  • Tension pneumothorax – odma prężna
  • Thrombosis – zakrzepica (wieńcowa lub płucna)

Szybka identyfikacja i leczenie przyczyny są kluczowe dla przeżycia pacjenta.


Postępowanie w PEA

PEA wymaga natychmiastowego wdrożenia resuscytacji krążeniowo-oddechowej zgodnie z aktualnymi wytycznymi ERC lub AHA:

  • rozpoczęcie wysokiej jakości RKO,
  • podawanie adrenaliny co 3–5 minut,
  • zapewnienie drożności dróg oddechowych i wentylacji,
  • monitorowanie rytmu serca,
  • intensywne poszukiwanie i leczenie odwracalnych przyczyn (4H i 4T).

Defibrylacja nie jest wskazana w PEA.


Rokowanie

Rokowanie w PEA jest na ogół niekorzystne i zależy od:

  • szybkiego rozpoznania NZK,
  • czasu do rozpoczęcia RKO,
  • możliwości usunięcia przyczyny,
  • chorób współistniejących pacjenta.

W porównaniu z rytmami defibrylacyjnymi, PEA wiąże się z niższym odsetkiem przeżycia do wypisu ze szpitala.

 

PEA to ciężki stan kliniczny będący formą nagłego zatrzymania krążenia, w którym obecna jest aktywność elektryczna serca bez skutecznej czynności mechanicznej. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoczęcie resuscytacji oraz identyfikacja i leczenie potencjalnie odwracalnych przyczyn. Zrozumienie patofizjologii PEA jest niezbędne dla skutecznego działania w stanach nagłych.