Tagi:
zmiany skórne skóra guzy guzki genetyka choroba genetyczna

Choroba Bourneville’a-Pringle’a, czyli stwardnienie guzowate, to rzadka, genetycznie uwarunkowana choroba wielonarządowa, charakteryzująca się obecnością łagodnych guzów w różnych narządach – najczęściej w mózgu, skórze, nerkach, sercu i płucach. Choroba ma bardzo zróżnicowany przebieg – od łagodnych zmian skórnych po poważne upośledzenie neurologiczne.

 

Przyczyny i dziedziczenie

Choroba jest wywoływana przez mutacje w jednym z dwóch genów:

  • TSC1 (chromosom 9) – koduje białko hamartynę
  • TSC2 (chromosom 16) – koduje tuberynę
  • Oba te białka tworzą kompleks hamujący wzrost komórek – ich mutacje powodują niekontrolowany rozwój komórek i powstawanie guzów.
  • Dziedziczenie ma charakter autosomalny dominujący, ale ok. 2/3 przypadków to mutacje de novo, czyli nowe, niezwiązane z rodzicami.

 

Objawy kliniczne

Objawy są bardzo zróżnicowane i zależą od lokalizacji guzów:

  • Padaczka – u 80–90% pacjentów, często od wczesnego dzieciństwa
  • Opóźnienie rozwoju i upośledzenie umysłowe (u około połowy chorych)
  • Autyzm lub cechy autystyczne
  • Guzy podwyściółkowe (SEGA) – mogą rosnąć i powodować wodogłowie
  • Plamy odbarwieniowe (tzw. "plamy liścia jesionu")
  • Gruczolaki łojowe (angiofibroma) – charakterystyczne czerwone grudki na twarzy
  • Skórne włókniaki i plamy typu „shagreen patch” (skóra przypominająca skórę rekina, zwykle na plecach)
  • Angiomyolipoma – łagodne guzy z tłuszczu, mięśni i naczyń
  • Ryzyko krwawienia lub niewydolności nerek
  • Rhabdomyoma serca – często rozpoznawane prenatalnie lub u noworodków

 

Kogo dotyczy i jak często występuje?

  • Choroba występuje rzadko – częstość szacuje się na 1:6 000 do 1:10 000 urodzeń.
  • Może być rozpoznana już w okresie noworodkowym, ale zdarza się także późniejsza diagnoza – zależnie od nasilenia objawów.
  • Występuje tak samo często u obu płci, choć niektóre objawy (np. płucne) częściej rozwijają się u kobiet.

 

Przebieg i powikłania

Choroba ma przewlekły i postępujący charakter, wymaga stałego monitorowania wielu narządów.

U części pacjentów objawy są łagodne, ale inni wymagają intensywnego leczenia neurologicznego i onkologicznego.

Powikłania mogą obejmować:

  • Utrwaloną padaczkę lekooporną
  • Upośledzenie intelektualne
  • Niewydolność nerek
  • Wodogłowie
  • Problemy z oddychaniem w przebiegu LAM

 

Leczenie

Brak leczenia przyczynowego – terapia jest objawowa i ukierunkowana na konkretne zmiany narządowe.

  • Leki przeciwpadaczkowe – podstawowe w kontroli napadów.
  • Inhibitory mTOR (np. everolimus) – hamują wzrost guzów w mózgu, nerkach i płucach.
  • Chirurgiczne usuwanie guzów – jeśli powodują objawy lub zagrażają zdrowiu.
  • Terapia rozwojowa, psychologiczna, logopedyczna – szczególnie u dzieci z autyzmem i opóźnieniem rozwoju.

 

Ciekawostki

  • Choroba opisana została po raz pierwszy przez Desiré-Magloire Bourneville’a (neurologa) oraz Johna Pringle’a (dermatologa), stąd jej eponimiczna nazwa.
  • Dzięki postępowi genetyki możliwe jest prenatalne rozpoznanie mutacji, jeśli znane są mutacje rodzinne.
  • Stwardnienie guzowate zaliczane jest do tzw. zespołów fakomatozowych – grupy chorób genetycznych dotykających głównie układ nerwowy i skórę.