Kwasica metaboliczna to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, w którym dochodzi do obniżenia pH krwi (poniżej 7,35) na skutek nadmiernego nagromadzenia kwasów lub utraty zasad (głównie wodorowęglanów).

Stan ten może mieć różne przyczyny i w ciężkich przypadkach stanowi zagrożenie życia.

Jak działa równowaga kwasowo-zasadowa?

Organizm utrzymuje stałe pH krwi dzięki współpracy:

  • Płuc – usuwają dwutlenek węgla (CO₂),
  • Nerek – regulują poziom wodorowęglanów (HCO₃⁻),
  • układów buforowych we krwi.

Zaburzenie jednego z tych mechanizmów może prowadzić do kwasicy.

Przyczyny kwasicy metabolicznej

Najczęstsze przyczyny to:

1. Nadmierna produkcja kwasów

  • kwasica ketonowa (np. w przebiegu cukrzycy),
  • kwasica mleczanowa (niedotlenienie tkanek, wstrząs),
  • zatrucia (metanol, glikol etylenowy).

2. Utrata wodorowęglanów

  • ciężkie biegunki,
  • przetoki jelitowe.

 3. Niewydolność nerek

  • przewlekła choroba nerek,
  • ostre uszkodzenie nerek.

Objawy

Objawy zależą od nasilenia i przyczyny zaburzenia.

Najczęstsze symptomy:

  • przyspieszony, głęboki oddech (tzw. oddech Kussmaula),
  • osłabienie,
  • senność,
  • bóle głowy,
  • nudności i wymioty,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • splątanie.

W ciężkich przypadkach może dojść do śpiączki.

Diagnostyka

Podstawowe badania obejmują:

  • gazometrię krwi tętniczej (ocena pH, HCO₃⁻, pCO₂),
  • jonogram (elektrolity),
  • oznaczenie laktatu,
  • ocenę funkcji nerek,
  • poziom glukozy i ciał ketonowych.

Istotnym elementem diagnostyki jest również obliczenie luki anionowej, która pomaga ustalić przyczynę kwasicy.

Leczenie

Leczenie zależy od przyczyny:

Leczenie przyczynowe

  • insulina w cukrzycowej kwasicy ketonowej,
  • płynoterapia,
  • leczenie wstrząsu,
  • hemodializa w ciężkiej niewydolności nerek lub zatruciach.

Wyrównanie pH

W niektórych przypadkach podaje się dożylnie wodorowęglan sodu, jednak decyzja zależy od stopnia zaburzenia i stanu pacjenta.

Powikłania

Nieleczona kwasica metaboliczna może prowadzić do:

  • zaburzeń rytmu serca,
  • niewydolności wielonarządowej,
  • spadku ciśnienia tętniczego,
  • śpiączki,
  • zgonu.

Rokowanie

Rokowanie zależy głównie od:

  • szybkości rozpoznania,
  • przyczyny zaburzenia,
  • wieku pacjenta,
  • chorób współistniejących.

W wielu przypadkach, przy szybkim wdrożeniu leczenia, możliwe jest całkowite wyrównanie zaburzeń.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Pilnej konsultacji wymagają objawy takie jak:

  • duszność i głęboki, szybki oddech,
  • zaburzenia świadomości,
  • silne osłabienie,
  • objawy odwodnienia,
  • wysoki poziom cukru we krwi.

 

Kwasica metaboliczna to poważne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu wynikające z nadmiaru kwasów lub utraty zasad. Może mieć wiele przyczyn – od cukrzycy po niewydolność nerek czy zatrucia. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka i leczenie przyczynowe, które zapobiega groźnym powikłaniom.