Hepatitis – wirusowe zapalenie wątroby (A, B, C, D, E)

Wirusowe zapalenie wątroby, znane także jako hepatitis, to grupa zakaźnych chorób wątroby wywołanych przez różne wirusy: HAV, HBV, HCV, HDV i HEV. Choć wszystkie dotyczą tego samego narządu, różnią się sposobem zakażenia, przebiegiem i konsekwencjami zdrowotnymi.

Wirusowe zapalenie wątroby to jeden z głównych powodów marskości wątroby, niewydolności wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego (HCC). Wiele przypadków przebiega bezobjawowo, a pacjenci dowiadują się o zakażeniu dopiero w zaawansowanym stadium.

Rodzaje wirusowego zapalenia wątroby

WZW typu A (HAV) – "choroba brudnych rąk"

• Droga zakażenia: pokarmowa (fekalno-oralna) – przez skażoną wodę, jedzenie, brudne ręce.
• Objawy: gorączka, nudności, wymioty, bóle brzucha, żółtaczka.
• Przebieg: ostry, ale niemal zawsze kończy się całkowitym wyzdrowieniem. Nie przechodzi w formę przewlekłą.
• Profilaktyka: szczepienie, higiena rąk, bezpieczne jedzenie i woda.
• Szczepionka: TAK – skuteczna i zalecana w wielu krajach.

WZW typu B (HBV) – poważne i przewlekłe zagrożenie

• Droga zakażenia: kontakt z krwią, stosunki seksualne, poród (z matki na dziecko).
• Objawy: często brak objawów we wczesnej fazie. Możliwe: żółtaczka, zmęczenie, bóle stawów, objawy grypopodobne.
• Przebieg: u dorosłych często ustępuje samoistnie, ale u dzieci i niemowląt może przejść w postać przewlekłą.
• Powikłania: marskość, rak wątroby.
• Profilaktyka: szczepienia, testy krwi, bezpieczne praktyki seksualne.
• Szczepionka: TAK – dostępna i obowiązkowa w wielu krajach (w tym w Polsce od 1996 r.).

WZW typu C (HCV) – „cichy zabójca”

• Droga zakażenia: głównie przez krew (transfuzje, sprzęt medyczny, wspólne igły, rzadziej kontakty seksualne).
• Objawy: bardzo często bezobjawowo przez wiele lat. Później: zmęczenie, bóle stawów, objawy wątrobowe.
• Przebieg: w 70–80% przypadków przechodzi w formę przewlekłą.
• Powikłania: marskość wątroby, rak wątroby.
• Profilaktyka: brak szczepionki, ale dostępne bardzo skuteczne leczenie przeciwwirusowe (DAA) – nawet ponad 95% skuteczności!
• Szczepionka: NIE – ale możliwe całkowite wyleczenie przy odpowiednim leczeniu.

WZW typu D (HDV) – zakażenie pomocnicze

• Droga zakażenia: wyłącznie wspólnie z WZW B lub jako nadkażenie u osoby już zakażonej HBV.
• Objawy: cięższe niż w samym WZW B.
• Przebieg: często prowadzi do szybkiej marskości.
• Powikłania: wysoka śmiertelność przy ostrym zapaleniu.
• Profilaktyka: szczepienie przeciw HBV chroni również przed HDV.
• Szczepionka: NIE osobna – ale szczepionka HBV chroni przed HDV.

WZW typu E (HEV) – zagrożenie głównie w krajach rozwijających się

• Droga zakażenia: pokarmowa (podobnie jak HAV) – skażona woda, niedogotowane mięso (szczególnie wieprzowina).
• Objawy: ostre zapalenie wątroby – podobne do WZW A.
• Przebieg: zwykle łagodny, ale ciężki u kobiet w ciąży (szczególnie w III trymestrze – wysoka śmiertelność).
• Profilaktyka: higiena, unikanie ryzykownych produktów spożywczych.
• Szczepionka: dostępna tylko w niektórych krajach (np. Chiny).

Diagnostyka

• Badania krwi: markery serologiczne i RNA/DNA wirusów (np. HBsAg, anty-HCV, PCR)
• Próby wątrobowe: ALT, AST, bilirubina
• USG wątroby
• W przypadku przewlekłych postaci: elastografia (FibroScan), biopsja

Leczenie

• WZW A i E: nie wymagają leczenia przyczynowego – leczenie objawowe, choroba samoograniczająca się.
• WZW B: leki przeciwwirusowe (np. entekawir, tenofowir) – hamują replikację wirusa, ale nie eliminują go całkowicie.
• WZW C: leczenie nowoczesnymi lekami DAA – wysoka skuteczność i krótkie schematy (8–12 tygodni).
• WZW D: trudne do leczenia – testowane nowe terapie (np. bulevirtide).