Choroba Canavan

Choroba Canavana (ang. Canavan disease) to rzadka, dziedziczna choroba neurologiczna, zaliczana do grupy leukodystrofii. Jej główną cechą jest postępujące uszkodzenie osłonek mielinowych w mózgu, co prowadzi do poważnych zaburzeń rozwoju układu nerwowego. Choroba ta najczęściej ujawnia się w okresie niemowlęcym i ma ciężki przebieg.

Przyczyny choroby Canavana
Choroba Canavana jest spowodowana mutacją w genie ASPA, znajdującym się na chromosomie 17. Gen ten odpowiada za produkcję enzymu o nazwie aspartoacylaza. Enzym ten bierze udział w rozkładzie związku chemicznego o nazwie kwas N-acetyloasparaginowy (NAA).

W wyniku mutacji enzym nie działa prawidłowo, co prowadzi do gromadzenia się NAA w mózgu. Nadmiar tego związku uszkadza komórki nerwowe i zaburza tworzenie mieliny – substancji otaczającej włókna nerwowe, niezbędnej do prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych.

Dziedziczenie
Choroba Canavana dziedziczona jest autosomalnie recesywnie, co oznacza, że dziecko musi odziedziczyć wadliwy gen od obojga rodziców, aby zachorować. Rodzice chorego dziecka są zwykle zdrowymi nosicielami mutacji.

Objawy choroby Canavana pojawiają się zazwyczaj między 3. a 6. miesiącem życia. Do najczęstszych należą:

• opóźnienie rozwoju psychoruchowego
• wiotkość mięśni (hipotonia), później przechodząca w sztywność (spastyczność)
• problemy z karmieniem i połykaniem
• powiększenie głowy (makrocefalia)
• zaburzenia widzenia, zez, oczopląs
• drgawki
• utrata nabytych umiejętności
• Choroba prowadzi do głębokiej niepełnosprawności intelektualnej i ruchowej

Rozpoznanie choroby Canavana opiera się na:

• objawach klinicznych
• badaniach obrazowych (rezonans magnetyczny mózgu wykazuje demielinizację)
• badaniach biochemicznych (podwyższony poziom NAA w moczu lub płynie mózgowo-rdzeniowym)
• testach genetycznych potwierdzających mutację w genie ASPA

Obecnie nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe choroby Canavana. Terapia ma charakter objawowy i wspomagający, obejmując:

• rehabilitację ruchową i logopedyczną
• leczenie padaczki
• żywienie dojelitowe w przypadku trudności z karmieniem
• opiekę paliatywną w zaawansowanym stadium choroby
• Prowadzone są badania nad terapią genową, która w przyszłości może stać się nadzieją dla chorych

Rokowanie
Rokowanie w chorobie Canavana jest niestety niepomyślne. Większość dzieci z klasyczną postacią choroby umiera w dzieciństwie lub we wczesnym wieku młodzieńczym. Przebieg choroby jest ciężki i postępujący.

Znaczenie badań genetycznych
Ze względu na autosomalny recesywny sposób dziedziczenia, badania nosicielstwa oraz diagnostyka prenatalna są bardzo ważne, zwłaszcza w populacjach o zwiększonej częstości mutacji genu ASPA (np. wśród Żydów aszkenazyjskich).

Choroba Canavana to poważna choroba neurodegeneracyjna o wczesnym początku, wywołana przez mutacje w genie ASPA. Mimo że obecnie nie istnieje skuteczne leczenie, postęp w badaniach nad terapią genową daje nadzieję na poprawę rokowań w przyszłości. Wczesna diagnoza i kompleksowa opieka medyczna mogą poprawić jakość życia pacjentów i ich rodzin.