Sondy (zgłębniki) żołądkowe

Sonda żołądkowa to elastyczna, sterylna rurka (wykonana z PVC lub silikonu) wprowadzana przez nos lub usta do żołądka w celu żywienia dojelitowego, podania leków, dekompresji lub płukania żołądka. Są to produkty jednorazowego użytku, niezbędne w opiece nad pacjentami z zaburzeniami połykania, niedrożnością lub po operacji.

Najważniejsze informacje:

• Zastosowanie: Odżywianie (karmienie), podawanie płynów/leków, drenaż żołądka, diagnostyka.
• Droga podania: Nos (sonda nosowo-żołądkowa) lub usta.
• Czas stosowania: Standardowe sondy są rozwiązaniem tymczasowym (do kilku tygodni); PEG (gastrostomia) jest stosowana w leczeniu długoterminowym.
• Budowa: Elastyczny materiał z otworami bocznymi, często z markerem rentgenowskim (do weryfikacji położenia).
• Rozmiary: Oznaczone kolorowymi złączkami (np. CH08 do CH24). 

Czym jest sonda żołądkowa?

W sytuacji, gdy pacjent pozostający pod opieką placówki medycznej lub opiekuńczej nie jest w stanie samodzielnie jeść lub odmawia przyjmowania pokarmów, konieczne jest wprowadzenie sondy żołądkowej, znanej również jako sonda do żołądka. Sonda żołądkowa nie jest skomplikowanym urządzeniem; jest to elastyczna rurka wykonana z PVC lub silikonu medycznego, przypominająca cewnik lub dren. Rurka jest wprowadzana do organizmu pacjenta przez nos lub usta i kończy się w żołądku. Dzięki swojej atraumatycznej konstrukcji jej wprowadzenie nie powoduje uszkodzenia tkanek ani urazów przewodu pokarmowego lub przełyku. Na rynku dostępne są również inne rodzaje sond, takie jak sondy jelitowe z markerami rentgenowskimi, które umożliwiają sprawdzenie położenia i są stosowane w żywieniu dojelitowym, lub sondy PEG.

Dlaczego wprowadza się sondę żywieniową?

Podawanie suplementów diety bezpośrednio do żołądka za pomocą sondy jest zazwyczaj konieczne ze względu na zły stan zdrowia pacjenta. Nawet jeśli pacjent ma zmniejszone zapotrzebowanie kaloryczne z powodu długotrwałego leżenia w łóżku, niezbędne jest zapewnienie mu pożywnej żywności, aby mógł w pełni wyzdrowieć i prawidłowo funkcjonować. Zadanie to wykonuje sonda żołądkowa (żywieniowa), wprowadzana przez lekarza lub inny personel medyczny u pacjentów znajdujących się w pozycji półsiedzącej. Sonda żywieniowa jest niezbędna u pacjentów z zaburzeniami połykania, pacjentów nieprzytomnych, pacjentów z brakiem apetytu, nudnościami, uporczywymi wymiotami lub całkowitą anoreksją podczas leczenia nowotworów chemioterapią lub radioterapią.

Zastosowanie sondy może być również konieczne w przypadkach szczękościsku po operacji szczękowo-twarzowej lub urazach głowy, które uniemożliwiają pacjentowi samodzielne jedzenie. Lekarz może również zdecydować o zastosowaniu sondy w przypadku rozpoznania zatrucia substancjami pozostałymi w żołądku, które często kończy się płukaniem żołądka. Lekarz stosuje również sondę podczas badania wrzodów żołądka lub dwunastnicy – w tych przypadkach konieczne jest pobranie próbki soków żołądkowych poprzez odsysanie.
Jeśli nie można założyć sondy z powodu przeciwwskazań (np. niedrożności przewodu pokarmowego), stosuje się żywienie pozajelitowe lub dojelitowe w postaci gastrostomii PEG.

Karmienie przez sondę żołądkową/nosowo-żołądkową – co się podaje?

Wiemy już, że sondę żywieniową zakłada się między innymi pacjentom, którzy potrzebują leczenia żywieniowego z powodu różnych schorzeń. Wprowadzenie sondy do żołądka pozwala na karmienie pacjentów poprzez bezpośrednie podawanie substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, które zastępują tradycyjne posiłki. Są to specjalistyczne preparaty zawierające składniki odżywcze, elektrolity, białko, wodę i różne pierwiastki śladowe. Ze względu na drogę podania tego typu mieszanek odżywczych przez sondę żywieniową, ich smak i zapach mają niewielkie znaczenie i nie są odczuwalne dla pacjenta.

Kiedy należy wymienić sondę żołądkową pacjenta?

Sonda żywieniowa powinna być wymieniana na bieżąco, gdy opiekun lub pielęgniarka stwierdzą taką potrzebę. W zależności od źródła informacji, całkowity czas użytkowania sondy wynosi maksymalnie kilka tygodni (niektóre źródła podają 4 tygodnie, inne 8 tygodni). Po upływie tego czasu stosuje się inne formy leczenia żywieniowego, np. PEG.

Zakładanie i wymiana sondy żołądkowej

Należy pamiętać, że proces zakładania sondy pacjentowi powinien być wykonywany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny, tj. lekarza lub pielęgniarkę. Tylko ich specjalistyczna wiedza pozwala na całkowite bezpieczeństwo zabiegu zakładania sondy przez nos lub usta, bez powodowania dyskomfortu u pacjenta, nudności lub wymiotów. Korzystają oni nie tylko z zaawansowanego sprzętu medycznego, ale także sterylnych materiałów opatrunkowych i jednorazowych serwetek o wysokiej czystości mikrobiologicznej, które zmniejszają ryzyko infekcji lub powikłań. Warto pamiętać, że osoby z sondą żołądkową ułatwiającą przyjmowanie pokarmów są często przykute do łóżka i narażone na zwiększone ryzyko wystąpienia odleżyn. Z tego powodu zalecamy konsultację z lekarzem, który nie tylko doradzi pacjentom w zakresie dostępnych opcji leczenia, ale także odpowie na wszelkie pytania i, w razie potrzeby, zaleci produkty przeciwodleżynowe.

Jak długo należy stosować sondę do karmienia?

Nie ma jednej poprawnej odpowiedzi na pytanie, przez ile godzin lub dni należy stosować sondę do karmienia, ponieważ każdy pacjent wymaga indywidualnego podejścia. Karmienie za pomocą tego typu urządzenia medycznego kończy się, gdy stan pacjenta poprawia się i może on samodzielnie spożywać wystarczającą ilość pokarmu. Warto wspomnieć, że jeśli leczenie za pomocą sondy żywieniowej jest przedłużone lub stan pacjenta wskazuje, że będzie ono długotrwałe, lekarze decydują się na chirurgiczne utworzenie stomii żywieniowej, która może mieć formę gastrostomii lub mikrojejunostomii.