Koci tyfus (panleukopenia kotów) – etiopatogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka i profilaktyka

Panleukopenia kotów jest jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych w medycynie weterynaryjnej małych zwierząt. Choroba była historycznie określana mianem „kociego tyfusu” ze względu na ciężki, ogólnoustrojowy przebieg i wysoką śmiertelność. Dzięki szczepieniom jej częstość występowania uległa znacznemu zmniejszeniu, jednak nadal stanowi istotne zagrożenie w populacjach kotów nieszczepionych, bezdomnych i przebywających w skupiskach (schroniska, hodowle).

Czynnik etiologiczny

Czynnikiem sprawczym jest Feline Panleukopenia Virus (FPV), należący do rodziny Parvoviridae, rodzaju Protoparvovirus. Jest to mały, bezosłonkowy wirus zawierający jednoniciowy DNA.

Właściwości wirusa

• wysoka odporność na czynniki środowiskowe (może przetrwać w środowisku nawet rok),

• oporność na wiele środków dezynfekcyjnych,

• tropizm do komórek intensywnie dzielących się (szpik kostny, nabłonek jelitowy, tkanka limfatyczna).

Epidemiologia

Źródło zakażenia

Źródłem wirusa są chore koty oraz ozdrowieńcy wydalający wirusa z kałem, moczem, śliną i wymiocinami.

Drogi zakażenia

• droga fekalno-oralna (najczęstsza),

• kontakt pośredni poprzez skażone środowisko,

• zakażenie wewnątrzmaciczne.

Szczególnie narażone są kocięta między 2. a 6. miesiącem życia oraz zwierzęta nieszczepione.

Patogeneza

Po wniknięciu do organizmu wirus namnaża się w tkance limfatycznej gardła, a następnie drogą krwi (wiremia) rozprzestrzenia się do:

• szpiku kostnego – powodując leukopenię,

• krypt jelitowych – prowadząc do uszkodzenia nabłonka jelit,

• węzłów chłonnych i śledziony.

U płodów i noworodków wirus może uszkadzać móżdżek, prowadząc do jego hipoplazji.

Obraz kliniczny

Okres inkubacji

Zwykle 2–10 dni.

Objawy kliniczne

• nagła apatia,

• wysoka gorączka (40–41°C),

• brak apetytu,

• silne wymioty,

• biegunka (często krwotoczna),

• odwodnienie,

• bolesność jamy brzusznej.

Charakterystycznym objawem laboratoryjnym jest znaczna leukopenia (panleukopenia), zwłaszcza neutropenia.

Postacie choroby

• Nadkaźna (perakutna) – nagła śmierć bez wyraźnych objawów, głównie u młodych kociąt.

• Ostra – typowy przebieg z objawami ze strony przewodu pokarmowego.

• Postać móżdżkowa – u kociąt zakażonych prenatalnie; objawia się ataksją, drżeniem zamiarowym i zaburzeniami równowagi.

Diagnostyka

Badania laboratoryjne

• morfologia krwi – wyraźna leukopenia,

• testy antygenowe z kału (ELISA),

• badania PCR (potwierdzenie zakażenia),

• badanie biochemiczne (ocena odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych).

Rozpoznanie opiera się na połączeniu objawów klinicznych, wyników badań laboratoryjnych i wywiadu (brak szczepień).

Leczenie

Nie istnieje swoiste leczenie przeciwwirusowe przeciwko FPV. Terapia ma charakter intensywnego leczenia wspomagającego:

• intensywna płynoterapia dożylna,

• korekcja zaburzeń elektrolitowych,

• leki przeciwwymiotne,

• antybiotykoterapia osłonowa (zapobieganie wtórnym zakażeniom bakteryjnym),

• żywienie wspomagane.

Rokowanie zależy od wieku, stanu ogólnego i szybkości wdrożenia terapii. Śmiertelność u młodych, nieszczepionych kociąt może przekraczać 50–90%.

Profilaktyka

Szczepienia

Szczepienie przeciwko panleukopenii jest podstawowym elementem profilaktyki i należy do szczepień podstawowych (core vaccines).

Schemat:

• pierwsze szczepienie u kociąt w 8.–9. tygodniu życia,

• kolejne dawki przypominające,

• szczepienia dorosłych kotów zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii.

Dezynfekcja

Ze względu na dużą oporność wirusa skuteczne są preparaty zawierające podchloryn sodu (wybielacz).

Podsumowanie

Koci tyfus (panleukopenia kotów) jest ciężką, często śmiertelną chorobą wirusową, szczególnie niebezpieczną dla młodych i nieszczepionych kotów. Kluczowe znaczenie w ograniczaniu zachorowań mają szczepienia ochronne oraz rygorystyczna higiena w miejscach przebywania zwierząt. Wczesne rozpoznanie i intensywne leczenie wspomagające zwiększają szanse przeżycia, jednak profilaktyka pozostaje najskuteczniejszą metodą kontroli choroby.