Potworniak – guz, który wygląda jak z koszmaru

Potworniak to medyczna nazwa nowotworu typu teratoma. To rzadki rodzaj guza, który powstaje z komórek zarodkowych, czyli takich, które mają zdolność przekształcania się w wiele typów tkanek. W praktyce oznacza to, że w środku potworniaka można czasem znaleźć fragmenty różnych tkanek, takich jak włosy, kości, zęby czy mięśnie.

Nazwa „potworniak” pochodzi od greckiego słowa oznaczającego potwór (teras), co odnosi się do niezwykłej, „mieszanej” struktury tych guzów.

Skąd się bierze potworniak?

Potworniaki powstają, gdy komórki, które wcześnie w rozwoju embrionalnym miały się stać np. jajami lub plemnikami, zaczynają się dzielić w niekontrolowany sposób i różnić się w wiele różnych typów tkanek. Takie guzy zawierają elementy pochodzące z trzech podstawowych warstw zarodkowych: ektodermy, mezodermy i endodermy. Można w nich znaleźć włosy, skórę, mięśnie, kości, a nawet fragmenty strukturalne bardziej złożonych tkanek.

Gdzie występuje potworniak?

Potworniaki najczęściej powstają w:

jajnikach u kobiet,

jądrach u mężczyzn,

okolicy ogona kręgosłupa (u noworodków i dzieci),

rzadziej w innych miejscach, na przykład w śródpiersiu czy jamie brzusznej.

Dwa główne typy potworniaków

Potworniaki dzieli się na dwa główne rodzaje:

1. Potworniak dojrzały (mature)

Zawiera w pełni wykształcone tkanki, często włosy, kości czy inne elementy.

Zwykle nie jest nowotworem złośliwym (nie daje przerzutów).

Najczęściej wykrywany u młodych dorosłych, szczególnie kobiet.

2. Potworniak niedojrzały (immature)

Ma komórki mniej wykształcone, bardziej przypominające wczesne stadia rozwoju.

Może być złośliwy, szczególnie u dzieci i młodych pacjentów.

Jakie daje objawy?

Często wczesne potworniaki nie dają żadnych typowych objawów. Ich wykrycie bywa przypadkowe, np. podczas badania obrazowego z innego powodu. Gdy guz rośnie, może powodować:

uczucie guzka lub obrzęcie,

ból lub ucisk w danej okolicy,

w przypadku guzów jajnika lub ogona kręgosłupa – ból w podbrzuszu lub okolicy krzyżowej.

Jak się leczy potworniaka?

Podstawową metodą leczenia jest chirurgiczne usunięcie guza.

W przypadku guzów niedojrzałych lub złośliwych może być potrzebna dodatkowa chemioterapia lub inne metody leczenia onkologicznego.

Czy potworniak jest groźny?

Dobra wiadomość jest taka, że większość potworniaków – szczególnie tych dojrzałych – jest łagodna i rokowania po usunięciu są bardzo dobre. Jednakże nie wszystkie potworniaki zachowują się tak samo, a decyzje o dalszym leczeniu zawsze podejmuje lekarz na podstawie badań histopatologicznych i obrazu klinicznego.

Fascynujące, ale rzadkie zjawisko

Potworniaki to jedne z najbardziej niezwykłych guzów, z którymi może spotkać się medycyna. Ich zdolność do tworzenia różnych typów tkanek czyni je przedmiotem nie tylko badań klinicznych, lecz także ciekawostką biologiczną.