Jąkanie jako zaburzenie płynności mowy

Jąkanie to zaburzenie płynności mowy, które objawia się mimowolnymi przerwami w mówieniu, powtarzaniem dźwięków, sylab lub wyrazów, a także ich przedłużaniem. Często towarzyszy mu napięcie mięśniowe, blokady mowy oraz silne emocje, takie jak stres, lęk czy frustracja. Jąkanie nie jest chorobą psychiczną ani oznaką niskiej inteligencji – to złożone zaburzenie komunikacji.

Rodzaje jąkania

Wyróżnia się kilka typów jąkania:

• Jąkanie rozwojowe – najczęstsze, pojawia się u dzieci w wieku 2–6 lat podczas intensywnego rozwoju mowy

• Jąkanie neurogenne – występuje po uszkodzeniu mózgu (np. udar, uraz)

• Jąkanie psychogenne – rzadkie, związane z silną traumą psychiczną

U części dzieci jąkanie ustępuje samoistnie, jednak u innych może utrwalić się i towarzyszyć przez całe życie.

Przyczyny jąkania

Przyczyny jąkania są wieloczynnikowe i mogą obejmować:

• predyspozycje genetyczne

• nieprawidłową koordynację pracy mózgu odpowiedzialną za mowę

• szybki rozwój językowy przewyższający możliwości motoryczne dziecka

• czynniki emocjonalne (stres, presja, lęk)

• nieprawidłowe reakcje otoczenia (np. poprawianie, poganianie dziecka)

Warto podkreślić, że jąkanie nie jest winą osoby jąkającej się ani jej rodziców.

Objawy

Do najczęstszych objawów jąkania należą:

• powtarzanie głosek lub sylab („k-k-kot”)

• przeciąganie dźwięków („ssssamochód”)

• blokady mowy (niemożność rozpoczęcia wypowiedzi)

• unikanie mówienia lub niektórych słów

• objawy towarzyszące: mruganie, napięcie twarzy, ruchy ciała

Wpływ jąkania na życie

Jąkanie może znacząco wpływać na:

• relacje społeczne

• funkcjonowanie w szkole i pracy

• poczucie własnej wartości

• zdrowie psychiczne (lęk społeczny, obniżony nastrój)

Dlatego tak ważne jest wczesne wsparcie i zrozumienie ze strony otoczenia.

Leczenie i terapia

Nie istnieje jeden uniwersalny lek na jąkanie, ale terapia logopedyczna przynosi bardzo dobre efekty. Może obejmować:

• ćwiczenia oddechowe i rytmizujące mowę

• naukę płynnego mówienia

• terapię psychologiczną (szczególnie u dorosłych)

• wsparcie rodziny i edukację otoczenia

Im wcześniej rozpocznie się terapię, tym większa szansa na poprawę płynności mowy.

Jak pomagać osobie jąkającej się?

• nie kończyć za nią zdań

• nie poprawiać i nie poganiać

• zachować cierpliwość i kontakt wzrokowy

• skupić się na treści wypowiedzi, a nie formie

Jąkanie to powszechne zaburzenie mowy, które może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Choć bywa trudne, odpowiednia terapia, akceptacja i wsparcie społeczne pozwalają osobom jąkającym się prowadzić pełne, aktywne życie.