Choroba Gauchera

Choroba Gauchera to rzadka, dziedziczna choroba metaboliczna należąca do grupy lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Jej przyczyną jest niedobór enzymu glukocerebrozydazy (beta-glukozydazy).

W zdrowym organizmie ten enzym rozkłada tłuszczopodobną substancję zwaną glukozyloceramidem. Gdy enzymu brakuje lub działa on nieprawidłowo, glukozyloceramid gromadzi się w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego (m.in. w śledzionie, wątrobie, szpiku kostnym, a czasem w płucach i mózgu).

Dziedziczenie
Choroba Gauchera jest dziedziczona autosomalnie recesywnie – aby zachorować, trzeba odziedziczyć wadliwy gen od obojga rodziców. Mutacje dotyczą genu GBA.

Typy choroby Gauchera
Wyróżniamy trzy główne typy:

• Typ 1 (postać nieneurologiczna) – najczęstszy (90–95% przypadków w Europie i USA), brak zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Objawy pojawiają się od dzieciństwa po dorosłość.
• Typ 2 (postać ostra neuronopatyczna) – ujawnia się w niemowlęctwie, przebiega szybko i ciężko, z ciężkimi objawami neurologicznymi; niestety prowadzi do zgonu zwykle w ciągu 2 lat.
• Typ 3 (postać przewlekła neuronopatyczna) – objawy neurologiczne postępują wolniej, pojawiają się w dzieciństwie lub młodości.

Objawy

• Powiększenie śledziony i wątroby (splenomegalia, hepatomegalia) – często znaczne.
• Niedokrwistość (anemia) i małopłytkowość – powodują osłabienie, bladość, łatwe siniaczenie się, krwawienia.
• Bóle kości i stawów, przewlekłe bóle kostne, kryzysy bólowe.
• Zmiany w kościach – osteoporoza, martwica głowy kości udowej, złamania patologiczne.
• W postaciach neuronopatycznych – drgawki, oczopląs, zaburzenia ruchowe i problemy z połykaniem.

Rozpoznanie opiera się na:

• Badaniu aktywności enzymu glukocerebrozydazy w leukocytach lub fibroblastach (obniżona aktywność potwierdza chorobę).
• Badaniach genetycznych (mutacje w genie GBA).
• Ocena narządowa (USG lub rezonans wątroby i śledziony, badania gęstości kości).

Leczenie

• Dzięki postępowi medycyny choroba Gauchera może być skutecznie leczona, szczególnie typ 1 i część przypadków typu 3.
• Terapia enzymatyczna zastępcza (ERT) – dożylne podawanie rekombinowanej glukocerebrozydazy (np. imigluceraza, velagluceraza, taligluceraza) co 2 tygodnie.
• Terapia redukcji substratu (SRT) – leki doustne (np. miglustat, eliglustat), które zmniejszają produkcję glukozyloceramidu.
• Leczenie objawowe – transfuzje, leczenie bólu, rehabilitacja.
• W typach neuronopatycznych – leczenie jest trudniejsze, bo enzymatyczna terapia zastępcza nie przechodzi przez barierę krew–mózg.

Rokowanie
W typie 1, przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu, pacjenci mogą żyć długo i prowadzić aktywne życie. Postacie neuronopatyczne mają niestety gorsze rokowanie, zwłaszcza typ 2.