Chirurgia jednego dnia w praktyce: jak wybrać odpowiednie zestawy operacyjne dla swojej placówki?

Chirurgia jednego dnia a zestawy operacyjne – dlaczego to tak ważne?

Chirurgia jednego dnia (day surgery, same day surgery) to model, w którym pacjent jest przyjmowany, operowany i wypisywany do domu w ciągu 24 godzin, najczęściej tego samego dnia. W wielu krajach europejskich większość planowych procedur chirurgicznych może być wykonywana w tym trybie, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów klinicznych i organizacyjnych [1][2].

Dla powodzenia tego modelu kluczowe są:

powtarzalne, ustandaryzowane procedury,
krótkie czasy obrotu sali operacyjnej,
niezawodne procesy sterylizacji i logistyki narzędzi.

W praktyce oznacza to, że zestawy narzędzi operacyjnych muszą być:

dopasowane do konkretnych grup zabiegów,
możliwie „odchudzone”,
spójne między operatorami,
łatwe do przygotowania, pakowania, oznaczania i śledzenia.

Badania nad optymalizacją zestawów pokazują, że w typowym secie używa się tylko 20–30% narzędzi, a reszta nie jest wykorzystywana w trakcie zabiegu [3]. To oznacza niepotrzebne koszty, obciążenie sterylizacji i dłuższe przygotowanie sali.

Specyfika chirurgii jednego dnia a wymagania wobec zestawów operacyjnych

Krótkie ścieżki pacjenta i wysokie wolumeny

W jednostkach chirurgii jednego dnia pacjenci przebywają w placówce krótko, ale liczba zabiegów w ciągu dnia jest zwykle większa niż na klasycznym oddziale. WHO i IAAS podkreślają, że sukces day surgery zależy od płynnej, dobrze zaplanowanej ścieżki pacjenta oraz sprawnej pracy bloku operacyjnego [1][2].

To przekłada się na wymagania wobec zestawów:

muszą umożliwiać szybkie przygotowanie i sprzątanie sali,
muszą być łatwe do obróbki i sterylizacji,
powinny być dostępne w odpowiedniej liczbie, aby rotacja między zabiegami nie powodowała opóźnień.

Powtarzalność procedur zamiast indywidualnych preferencji

W trybie jednego dnia dominuje określony zestaw powtarzalnych procedur (np. niewielkie zabiegi laparoskopowe, proktologiczne, laryngologiczne, ortopedyczne). Dobre praktyki zalecają, by zestawy operacyjne projektować pod grupy zabiegów, a nie pod preferencje pojedynczych chirurgów [6][7].

Dzięki temu można:

ograniczyć liczbę wariantów zestawów,
uprościć logistykę i szkolenie personelu,
lepiej zaplanować obciążenie bloku i CSSD (Centralnej Sterylizatorni).

Jak zaplanować katalog zabiegów i odpowiadających im zestawów narzędziowych

Pierwszym krokiem do racjonalnego doboru zestawów jest opisanie tego, co faktycznie wykonuje placówka.

1. Mapa zabiegów w trybie jednego dnia

W praktyce warto:

zebrać listę wszystkich procedur wykonywanych (lub planowanych) w trybie one day,
pogrupować je według:
- specjalności (chirurgia ogólna, ortopedia, laryngologia, urologia itd.),
- stopnia złożoności (np. małe, średnie, duże),
- techniki (otwarte, laparoskopowe, endoskopowe).

Dokument IAAS i przewodniki dla jednostek day surgery sugerują, by każda jednostka miała jasno opisany profil zabiegowy, z przypisanymi wymaganiami co do sprzętu, personelu i instrumentarium [1][10].

2. Przypisanie „zestawu minimalnego” do grupy zabiegów

Dla każdej grupy zabiegów należy zdefiniować standardowy zestaw narzędzi:

podstawowy set chirurgii ogólnej lub specjalistyczny (np. laparoskopowy),
moduły dodatkowe (np. naczyniowy, proktologiczny, plastyczny) „na żądanie”,
elementy jednorazowe (trokar, stapler itp.), jeśli są stosowane.

Polskie materiały praktyczne zalecają podział na zestawy:

standardowe – stosowane rutynowo dla większości operacji w danej grupie,
specjalistyczne – dokładane do standardowego w razie potrzeby,
„małe” i „duże” – w zależności od rozległości zabiegu [6][7][8].

Kluczowe kryteria wyboru zestawów operacyjnych dla chirurgii jednego dnia

Dobór zestawów warto oprzeć na kilku jasno zdefiniowanych kryteriach.

1. Bezpieczeństwo pacjenta

To nadrzędne kryterium. Zestaw musi:

zawierać wszystkie narzędzia niezbędne do bezpiecznego wykonania zabiegu i kontroli ewentualnych powikłań,
być przygotowany, zapakowany i wysterylizowany zgodnie z aktualnymi normami (np. ISO 11607) i wytycznymi (AORN) [5],
umożliwiać łatwą weryfikację kompletności (lista zawartości, czytelne oznaczenia, kontrola jakości po myciu i pakowaniu) [5][9].

2. Minimalizacja liczby narzędzi – „odchudzone” sety

Badania pokazują, że redukcja liczby instrumentów w zestawie może znacząco skrócić:

czas przygotowania sali (setup time),
czas mycia, suszenia i pakowania,
obciążenie sterylizacji oraz koszty przetwarzania [3][4].

Optymalny zestaw dla chirurgii jednego dnia to taki, który:

zawiera tylko narzędzia realnie używane w typowym przebiegu zabiegu,
nie dubluje funkcjonalności instrumentów,
pozostawia rzadko używane narzędzia w zestawie dodatkowym, dostępnym na sali, ale nie w każdym standardowym secie.

3. Standaryzacja między operatorami

Jednym z częstych źródeł chaosu są „zestawy pod konkretnego chirurga”. Zamiast tego warto:

ustalić standardowy zestaw dla danej procedury podczas wspólnego spotkania zespołu (chirurdzy, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne, CSSD),
dopuścić niewielkie modyfikacje indywidualne w formie „dodatków indywidualnych”, a nie osobnych zestawów,
wprowadzić zasady okresowej aktualizacji standardu na podstawie danych o wykorzystaniu narzędzi i wyników leczenia [3][6].

4. Ergonomia i jakość narzędzi

Zestawy operacyjne w chirurgii jednego dnia są intensywnie eksploatowane. Dlatego narzędzia powinny:

być wykonane z materiałów zapewniających wysoką trwałość i odporność na wielokrotną sterylizację,
mieć ergonomiczne uchwyty i kształt minimalizujący zmęczenie operatora,
być kompatybilne z innymi elementami wyposażenia sali (np. systemy laparoskopowe, endoskopy) [8][9].

Admed Medical Partner w swoich materiałach edukacyjnych, takich jak artykuł „Zestawy do operacji i ich rodzaje”, podkreśla znaczenie jakości i standaryzacji zestawów dla bezpieczeństwa pacjenta oraz trwałości instrumentarium [8].

5. Zgodność z procesem sterylizacji i mycia

Zestaw narzędzi to nie tylko to, co dzieje się na sali operacyjnej. Musi on być:

odpowiednio ułożony w koszu/pojemniku, aby zapewnić skuteczne mycie i sterylizację,
zapakowany w sposób zgodny z wymaganiami co do cyrkulacji pary/gazu i suszenia,
opisany w systemie tak, by CSSD mogła łatwo zidentyfikować zestaw i jego przeznaczenie [5][9].

Standaryzacja i optymalizacja: jak ograniczyć liczbę wariantów zestawów bez utraty bezpieczeństwa

Krok 1. Audyt istniejących zestawów i ich wykorzystania

Dobre praktyki rekomendują rozpoczęcie od szczegółowego audytu:

spis wszystkich zestawów, ich przeznaczenia i zawartości,
obserwacje/monitoring faktycznego użycia narzędzi w serii zabiegów tego samego typu,
identyfikacja narzędzi niewykorzystywanych lub używanych sporadycznie [3][6].

W niektórych projektach analizuje się zdjęcia stołu instrumentariuszki po zakończonym zabiegu i porównuje z listą zestawu.

Krok 2. Zdefiniowanie „zestawu minimalnego”

Na podstawie audytu zespół:

ustala, które instrumenty są niezbędne w każdym przypadku,
definiuje zestaw minimalny dla danej grupy procedur,
przenosi rzadko używane instrumenty do zestawów dodatkowych.

Taki proces bywa realizowany w formule projektów Lean Six Sigma, co pozwala na mierzenie efektów (czas przygotowania, liczba braków, koszty) [4].

Krok 3. Redukcja i ujednolicenie liczby zestawów

Celem jest:

zmniejszenie liczby wariantów (np. zamiast czterech indywidualnych setów – jeden standardowy + dodatki),
łatwiejsze planowanie obłożenia bloku i zapotrzebowania na sterylizację,
redukcja powierzchni magazynowej i ryzyka pomyłek przy kompletacji.

Polskie przykłady pokazują, że racjonalizacja może znacząco uprościć pracę całego bloku operacyjnego [6][7][8].

Organizacja obiegu zestawów: sterylizacja, logistyka, oznaczenia, kontrola jakości

Standardy pakowania i etykietowania

Zgodnie z wytycznymi AORN i normami ISO, system pakowania musi zapewnić:

integralność opakowania do momentu użycia,
odpowiedni dobór materiału (wrap, kontener, peel pouch),
właściwe ułożenie narzędzi ułatwiające penetrację środka sterylizującego,
zastosowanie wskaźników chemicznych i/lub biologicznych [5].

Na poziomie organizacyjnym oznacza to:

jednoznaczne nazwy zestawów (np. „Chirurgia jednego dnia – laparoskopia mała”),
etykiety zawierające: nazwę, kod, datę sterylizacji, cykl, osobę odpowiedzialną,
czytelne listy zawartości w opakowaniu i w systemie informatycznym.

W praktyce pomocne mogą być specjalistyczne rozwiązania, takie jak etykiety do metkownicy Meladoc Steam, ułatwiające jednoznaczne oznaczanie cykli sterylizacji.

Logistyka i śledzenie rotacji

Dobre praktyki rekomendują wykorzystanie:

kodów kreskowych lub RFID do śledzenia zestawów,
integracji z systemem HIS/OR, tak aby zestawy były rezerwowane pod konkretne zabiegi,
raportowania liczby cykli sterylizacyjnych, odsetka niekompletnych zestawów, reklamacji ze strony bloku [4][5].

Takie podejście pozwala lepiej planować liczbę potrzebnych setów dla chirurgii jednego dnia i unikać sytuacji, w której zabieg jest opóźniony z powodu braku odpowiedniego instrumentarium.

Kontrola jakości i współpraca z CSSD

Efektywna chirurgia jednego dnia wymaga ścisłej współpracy bloku operacyjnego z CSSD:

uzgodnionych standardów mycia, suszenia, pakowania,
jasnych procedur przy zgłaszaniu braków lub uszkodzeń narzędzi,
regularnych przeglądów jakości zestawów i ich oznaczeń [4][9].

Admed Medical Partner, pracując z polskimi placówkami, zwraca uwagę na znaczenie takiej interdyscyplinarnej współpracy dla bezpieczeństwa pacjenta oraz stabilności harmonogramu zabiegów, a także podkreśla rolę nowoczesnych urządzeń, takich jak autoklaw serii E, w zapewnieniu powtarzalnej jakości procesów sterylizacji.

Współpraca z dostawcami i partnerami zewnętrznymi (w tym rola Admed Medical Partner)

Dostawcy narzędzi i systemów sterylizacji

Przy projektowaniu zestawów warto:

zaprosić do stołu także przedstawicieli dostawców instrumentarium i sprzętu,
wykorzystać ich wiedzę o trwałości narzędzi, kompatybilności z myjniami, kontenerami, systemami laparoskopowymi,
negocjować warunki serwisu i wymiany narzędzi zużytych.

Jednocześnie ostateczne decyzje powinny być oparte na danych z audytu wykorzystania i wymaganiach klinicznych, a nie wyłącznie na katalogach produktowych.

Jaką rolę może odegrać Admed Medical Partner

Admed Medical Partner (https://admed.org.pl):

tworzy i udostępnia materiały edukacyjne dotyczące rodzajów zestawów operacyjnych, kryteriów ich doboru oraz wpływu na bezpieczeństwo pacjenta [8],
wspiera placówki we wdrażaniu standardów i dobrych praktyk w organizacji bloku operacyjnego i sterylizacji,
może być partnerem merytorycznym przy projektach przeglądu i optymalizacji zestawów dla chirurgii jednego dnia – od mapowania procesów po szkolenia personelu.

Dzięki temu szpitale i kliniki zyskują dostęp do sprawdzonych, praktycznych rozwiązań, dopasowanych do polskiego kontekstu regulacyjnego i organizacyjnego.

Przykładowa checklista do wdrożenia / przeglądu zestawów operacyjnych w placówce

Poniższa lista może posłużyć jako punkt wyjścia przy planowaniu projektu optymalizacji zestawów dla chirurgii jednego dnia.

Zmapuj portfel zabiegów w trybie jednego dnia
- Lista wszystkich procedur, podział na grupy (specjalność, rozległość, technika).
Przypisz do każdej grupy wstępny „zestaw minimalny”
- Na bazie obecnych praktyk i doświadczenia operatorów.
Przeprowadź audyt zawartości i wykorzystania narzędzi
- Obserwacje na sali, analiza zdjęć stołu instrumentariuszki, dane z dokumentacji zabiegowej.
Zaprojektuj ustandaryzowane, „odchudzone” zestawy
- Usunięcie nieużywanych narzędzi, podział na standardowe i dodatkowe.
Ustal zasady pakowania, etykietowania i śledzenia
- Nazewnictwo, listy kontrolne, etykiety, kody kreskowe/RFID, integracja z HIS/OR.
Zdefiniuj wskaźniki efektywności i bezpieczeństwa
- Czas obrotu sali, niekompletne zestawy, opóźnienia zabiegów z przyczyn narzędziowych, SSI.
Zapewnij cykliczne szkolenia i przeglądy zestawów
- Regularne spotkania zespołu blok–CSSD–administracja, aktualizacja standardów.

Admed Medical Partner może wesprzeć placówkę na każdym z powyższych etapów, dostarczając sprawdzone narzędzia, scenariusze szkoleń i przykłady dokumentacji.

Najczęstsze błędy przy doborze zestawów i jak ich unikać

Zbyt rozbudowane zestawy „na wszelki wypadek”
- Skutek: dłuższe mycie, suszenie, pakowanie, wyższe koszty, większe ryzyko pomyłek.
- Jak unikać: audyt wykorzystania narzędzi, konsekwentne definiowanie „zestawu minimalnego”, przenoszenie rzadkich instrumentów do modułów dodatkowych [3][6].
Tworzenie oddzielnych zestawów pod każdego operatora
- Skutek: mnożenie wariantów, obciążenie CSSD, problemy szkoleniowe, błędy kompletacji.
- Jak unikać: standaryzacja setów na poziomie zespołu, dopuszczenie indywidualnych dodatków w jasno opisanej formie [6][7].
Brak współpracy między blokiem a CSSD
- Skutek: niekompletne zestawy, uszkodzone narzędzia w obiegu, opóźnienia zabiegów.
- Jak unikać: stałe kanały komunikacji, wspólne procedury reklamacyjne, wspólne przeglądy jakościowe, udział CSSD w projektowaniu zestawów [4][9].
Chaos w nazewnictwie i oznaczeniach
- Skutek: pomyłki przy kompletacji, trudności w planowaniu, błędne rezerwacje zestawów do zabiegów.
- Jak unikać: ujednolicone nazwy (specjalność + typ zabiegu + rozległość), jednoznaczne etykiety, integracja z systemem informatycznym [6][8].
Brak mierników i cyklicznych przeglądów
- Skutek: trudność w ocenie, czy wdrożone zmiany faktycznie przynoszą korzyści, powrót do „starych nawyków”.
- Jak unikać: zdefiniowanie zestawu kluczowych wskaźników (KPI) i ich regularne omawianie na forum komitetu ds. bloku operacyjnego [4][5].

FAQ – praktyczne pytania szpitali i klinik

Czy optymalizacja zestawów nie zwiększy ryzyka, że „czegoś zabraknie” w trakcie zabiegu?

Jeżeli proces jest dobrze przeprowadzony – wprost przeciwnie. Bazuje on na analizie faktycznego użycia narzędzi w danej procedurze i zaangażowaniu zespołu klinicznego. Dodatkowe, rzadziej używane instrumenty mogą być dostępne w zestawach modulowych „na żądanie”, ale nie muszą obciążać każdego standardowego setu [3][6].

Jak często należy przeglądać i aktualizować zestawy operacyjne?

W praktyce zaleca się co najmniej coroczny przegląd, a dodatkowo każdorazowo po wprowadzeniu nowej procedury, zmiany technologii (np. nowe systemy laparoskopowe) lub zgłoszeniu powtarzających się problemów (braki, uszkodzenia, opóźnienia). Proces ten dobrze jest powiązać z cyklem planowania jakości i bezpieczeństwa pacjenta [4][5][8].

Od czego zacząć, jeśli w placówce panuje „zestawowy chaos”?

Najlepiej zacząć od jednej specjalności lub jednego typu zabiegu o dużym wolumenie (np. laparoskopia mała) i potraktować ją jako pilotaż. Na tej bazie można dopracować metodologię audytu, komunikację z zespołem i narzędzia raportowania, a następnie stopniowo rozszerzać projekt na kolejne obszary. W tym procesie przydatne jest wsparcie zewnętrznych ekspertów, np. Admed Medical Partner, która ma doświadczenie we wdrażaniu standardów w polskich placówkach.

Czy w chirurgii jednego dnia warto inwestować w dodatkowe zestawy „na zapas”?

Decyzja powinna wynikać z analizy danych: liczby zabiegów, czasu obrotu sali, możliwości CSSD. Często bardziej opłacalne jest odchudzenie i ustandaryzowanie istniejących setów oraz usprawnienie obiegu (Lean w CSSD), niż kupowanie dużej liczby dodatkowych zestawów, które będą rzadko używane lub długo czekały w magazynie [3][4].

Podsumowanie i rekomendacje dla szpitali i klinik

Dobrze zaprojektowane, ustandaryzowane zestawy operacyjne dla chirurgii jednego dnia są jednym z kluczowych elementów:

bezpieczeństwa pacjenta,
efektywnego wykorzystania bloku operacyjnego,
racjonalnego gospodarowania zasobami i kosztami.

Praktyka i literatura pokazują, że największe korzyści osiągają te placówki, które:

myślą procesowo – od kwalifikacji pacjenta po jego wypis,
mapują i grupują zabiegi oraz przypisują do nich „zestawy minimalne”,
prowadzą systematyczny audyt i optymalizację zawartości setów,
inwestują w standaryzację, etykietowanie i śledzenie zestawów,
współpracują z CSSD, dostawcami i partnerami merytorycznymi.

Admed Medical Partner może być dla polskich szpitali i klinik partnerem w tym procesie – od diagnozy sytuacji wyjściowej, przez projekt zmian, po szkolenia i wsparcie we wdrożeniu standardów na bloku operacyjnym i w chirurgii jednego dnia. Dzięki temu optymalizacja zestawów operacyjnych nie jest jednorazową akcją, ale elementem ciągłego doskonalenia jakości i bezpieczeństwa.

Źródła

[1] Day Surgery | IAAS: https://theiaas.net/wp-content/uploads/2022/06/DaySurgery.pdf
[2] WHO Policy Brief – Ambulatory surgery (same-day surgery): https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1287875/retrieve
[3] Surgical Instrument Optimization to Reduce Instrument Processing and Operating Room Setup Time: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0194599819885635

[4] Optimization of a Sterile Processing Department Using Lean Six Sigma: https://www.jointcommissionjournal.com/article/S1553-7250(24)00300-3/fulltext
[5] Guidelines in Practice: Sterilization Packaging Systems – AORN: https://aornjournal.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/aorn.14348
[6] Zestawy chirurgiczne na bloku operacyjnym – optymalizacja: https://dlaszpitali.pl/strefa-wiedzy/blok-operacyjny/zestawy-chirurgiczne-na-bloku-operacyjnym-narzedzia-endoskopowe/
[7] Standardowe i specjalistyczne zestawy chirurgiczne: https://dlaspecjalistow.pl/pl/p/file/a08b7f4c137c88bb23d51043cbcbea25/str_24-30_bez.pdf
[8] Zestawy do operacji i ich rodzaje – Admed Medical Partner: https://admed.org.pl/blog/zestawy-do-operacji-i-ich-rodzaje
[9] Podstawy instrumentowania – rozdział o zestawach i instrumentach: http://sterylizacja.org.pl/pliki/publikacje/Reprocesowanie_Wyrobow_Medycznych/ROZDZIAL_7_PODSTAWY_INSTRUMENTOWANIA.pdf
[10] Day Surgery Unit Guide – Standards and Recommendations (CMA/IAAS): https://www.onedaysurgery.net/uploads/9/0/4/3/9043588/guiacma_eng.pdf