Tagi:
#serce#leki#nowotwór

Postępy w onkologii znacząco zwiększyły przeżywalność pacjentów z chorobami nowotworowymi. Niestety, skuteczność wielu leków przeciwnowotworowych wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, w tym kardiotoksyczności. Uszkodzenie mięśnia sercowego może prowadzić do niewydolności serca, arytmii czy nadciśnienia, znacząco pogarszając jakość życia i prognozy pacjentów. Skuteczne monitorowanie układu sercowo-naczyniowego podczas leczenia onkologicznego staje się więc niezbędnym elementem opieki interdyscyplinarnej.

Kardiotoksyczność – definicja i mechanizmy

Kardiotoksyczność to ogół uszkodzeń serca wywołanych przez substancje toksyczne, w tym leki przeciwnowotworowe. Można ją podzielić na:

  • Kardiotoksyczność typu I (nieodwracalna) – np. po antracyklinach (doksorubicyna), prowadzi do trwałego uszkodzenia kardiomiocytów.

  • Kardiotoksyczność typu II (odwracalna) – np. po trastuzumabie, zwykle ustępuje po odstawieniu leku.

Mechanizmy działania obejmują m.in. stres oksydacyjny, apoptozę, zaburzenia mitochondrialne oraz uszkodzenie mikrokrążenia.

Leki onkologiczne o wysokim ryzyku kardiotoksyczności

1. Antracykliny (np. doksorubicyna, epirubicyna)

  • Wysokie ryzyko niewydolności serca, szczególnie przy skumulowanej dawce >400–550 mg/m²

  • Często uszkodzenia nieodwracalne

2. Trastuzumab (HER2+)

  • Często powoduje spadek frakcji wyrzutowej, szczególnie w połączeniu z antracyklinami

  • Działanie odwracalne

3. Inhibitory kinaz tyrozynowych (TKI)

  • Ryzyko nadciśnienia, incydentów wieńcowych, arytmii

4. Inhibitory proteasomu (np. bortezomib)

  • Zaburzenia rytmu, niewydolność serca

5. Immunoterapia (ICIs – checkpoint inhibitors)

  • Rzadko, ale może powodować zapalenie mięśnia sercowego o ciężkim przebiegu

Strategie monitorowania serca u pacjentów onkologicznych

1. Ocena ryzyka przed rozpoczęciem leczenia

  • Wywiad (choroby serca, nadciśnienie, cukrzyca)

  • Badanie fizykalne

  • Echokardiografia (ocena LVEF – frakcji wyrzutowej lewej komory)

  • Oznaczenie markerów sercowych (troponiny, NT-proBNP)

2. Monitorowanie w trakcie leczenia

  • Echokardiografia co 3–6 miesięcy (lub częściej u pacjentów wysokiego ryzyka)

  • Pomiar biomarkerów: wzrost troponiny może świadczyć o wczesnym uszkodzeniu serca

  • Strain speckle-tracking echo – wykrywa subkliniczne zmiany przed spadkiem LVEF

3. Postępowanie po zakończeniu terapii

  • Okresowe kontrole kardiologiczne

  • Monitorowanie pacjentów nawet wiele lat po zakończeniu leczenia, szczególnie po antracyklinach

Współpraca onkologa z kardiologiem – cardio-onkologia

Rozwój dziedziny cardio-onkologii umożliwia holistyczne podejście do pacjentów z chorobą nowotworową i chorobami serca. Zespół multidyscyplinarny (onkolog, kardiolog, internista, pielęgniarka, dietetyk) może efektywnie prowadzić zarówno terapię przeciwnowotworową, jak i profilaktykę powikłań sercowych.

Prewencja i leczenie kardiotoksyczności

  • Zmniejszanie dawek lub stosowanie schematów liposomalnych (np. liposomalna doksorubicyna)

  • Farmakoterapia kardioprotekcyjna:

    • Inhibitory ACE / sartany

    • Beta-blokery

    • Statyny (efekty plejotropowe)

    • Deksrazoksan – u pacjentów otrzymujących wysokie dawki antracyklin

  • Zmiana leczenia onkologicznego przy pogorszeniu funkcji serca

Podsumowanie

Kardiotoksyczność pozostaje jednym z głównych wyzwań w leczeniu onkologicznym. Wczesne rozpoznanie ryzyka, skuteczne monitorowanie oraz wdrożenie działań profilaktycznych mogą znacząco zmniejszyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Coraz większe znaczenie zyskuje współpraca interdyscyplinarna oraz rozwój cardio-onkologii jako dziedziny wspierającej bezpieczne leczenie nowotworów.