Przechowywanie leków i szczepionek

Każdy producent leków, szczepionek i innych preparatów medycznych zamieszcza na ulotkach i opakowaniach zalecenia dotyczące ich przechowywania. Niektóre preparaty mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej, podczas gdy inne wymagają chłodzenia w lodówce lub nawet w zamrażarce. 

Nieodpowiednie przechowywanie leków w placówkach medycznych, aptekach lub w domu może w najlepszym przypadku spowodować, że lek nie zadziała, a w najgorszym może nawet doprowadzić do śmierci pacjenta. Dzieje się tak, ponieważ leki mogą tracić lub zmieniać swoje właściwości w sposób zagrażający zdrowiu i życiu.

Informacje o tym, w jakiej temperaturze należy przechowywać dany lek lub preparat, można znaleźć na opakowaniu i w ulotkach dołączonych do leków. 

Większość leków można przechowywać w temperaturze pokojowej, która wynosi od 15 do 25 stopni Celsjusza. 
Niektóre leki powinny być przechowywane w lodówce, czyli w temperaturze do 4 stopni Celsjusza. 
Do takich preparatów należą szczepionki, choć w ich przypadku konieczne jest trzymanie się tzw. zasady „zimnego łańcucha”, co oznacza przechowywanie szczepionek w temperaturze od +2 do +8 stopni Celsjusza. Niektóre preparaty i szczepionki wymagają nawet przechowywania w zamrażarce, stąd konieczność podawania ich w szpitalu, bo tylko tam mogą być przechowywane.

Jak i gdzie przechowywać szczepionki?
Właściwe przechowywanie szczepionek ma kluczowe znaczenie dla ich prawidłowego działania. Szczepionki muszą być chronione przed wyciekiem zawartości na zewnątrz, światłem słonecznym, brudem, zanieczyszczeniem, zepsuciem lub bezpośrednim kontaktem z podłogą lub ścianami. Przechowywanie szczepionki przeciw grypie lub innych szczepionek jest zawsze konieczne w warunkach chłodniczych. O ile nie jest to zalecane lub nakazane przez producenta, pod żadnym pozorem nie należy umieszczać szczepionek w zamrażarce. Szczepionkę należy przechowywać w lodówce, na środkowej półce, uważając, aby nie stykała się z tylną ścianą, co również grozi zamarznięciem.

Niedopuszczalne jest również przechowywanie szczepionek na drzwiach lodówki, ponieważ są one narażone na zbyt duże wahania temperatury. Należy również uważać, aby nie uszkodzić opakowania. W transporcie zaleca się przewożenie szczepionek w specjalnych opakowaniach. Nie są one wymagane, gdy temperatura nie przekracza 25 stopni Celsjusza, a czas transportu nie przekracza godziny. W innych sytuacjach należy użyć torby termicznej, termosu lub styropianowego pudełka z wkładem chłodzącym. Istnieją również specjalne przenośne lodówki na szczepionki z wkładami do transportu preparatów wymagających chłodzenia.

 Jak przechowywać leki?
Leki powinny być zawsze przechowywane w oryginalnych opakowaniach, które umożliwiają identyfikację nazwy, dawki, daty ważności lub producenta. Jeśli z drugiej strony nie jest to możliwe, należy użyć opakowania wydanego przez aptekę. Niedozwolone jest stosowanie blistrów lub przechowywanie leków o różnych datach ważności i partiach w tym samym opakowaniu. Rotacja zapasów powinna być przeprowadzana zgodnie z zasadą FEFO, tj. leki o najkrótszej dacie ważności są wydawane w pierwszej kolejności. Leki powinny być przechowywane w suchym i zacienionym miejscu. Wilgotność względna nie powinna być wyższa niż 70%. Wynika to z faktu, że cząsteczki wody w powietrzu wpływają na granulki lub tabletki.

Szczególną uwagę należy zwrócić na niebezpieczne leki, które wykazują działanie rakotwórcze, teratogenne, toksyczne dla reprodukcji, genotoksyczne itp. Takie leki powinny być przechowywane oddzielnie od innych leków, w innej szafce lub na specjalnie wyznaczonej półce z opisem. Szczególnie leki cytotoksyczne powinny być izolowane. W placówkach medycznych konieczne jest stosowanie kilku narzędzi zapewniających bezpieczne przechowywanie leków. Są to: nadzór farmaceuty, jasne procedury, okresowa edukacja pielęgniarek i lekarzy oraz kontrole szafek z lekami w przychodniach czy oddziałach szpitalnych. Należy pamiętać, że źle przechowywany lek może stracić swoje właściwości lub zamienić się w szkodliwą substancję. Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, jak prawidłowo przechowywać leki. 

Jak prawidłowo wybrać lodówkę farmaceutyczną?
Przechowywanie leków w warunkach chłodniczych w aptekach, przychodniach, szpitalach i innych placówkach medycznych wymaga zastosowania specjalnego urządzenia, jakim jest lodówka farmaceutyczna. Sprzęt, który znajdzie się w aptece lub placówce medycznej, musi spełniać określone wymagania, zawarte w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Określa ono wymogi, jakie musi spełniać lokal medyczny lub apteka, a także normy dotyczące wyposażenia. Szafy chłodnicze, lodówki farmaceutyczne czy szafy laboratoryjne to obowiązkowe wyposażenie każdej apteki, szpitala czy przychodni. 
 Wybór chłodziarek farmaceutycznych, lodówek i zamrażarek jest ogromny, a wszystko zależy od miejsca, przestrzeni, a także rodzaju przechowywanych leków.