Kiedy dochodzi do kwasicy metabolicznej?

Kwasica metaboliczna to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, w którym dochodzi do obniżenia pH krwi w wyniku nadmiernego nagromadzenia kwasów lub utraty zasad, głównie jonów wodorowęglanowych (HCO₃⁻). Stan ten może mieć różne przyczyny i często towarzyszy poważnym chorobom ogólnoustrojowym.

Prawidłowe pH krwi mieści się w zakresie 7,35–7,45. Spadek poniżej tej wartości prowadzi do kwasicy.

Mechanizmy powstawania kwasicy metabolicznej

Do kwasicy metabolicznej dochodzi, gdy organizm:

• produkuje nadmierną ilość kwasów,
• nie jest w stanie wydalić kwasów przez nerki,
• traci zbyt dużo zasad (np. wodorowęglanów).

Zaburzenie to nie wynika z problemów z oddychaniem (jak w kwasicy oddechowej), lecz z procesów metabolicznych lub nerkowych.

Najczęstsze sytuacje prowadzące do kwasicy metabolicznej

1. Nadmierna produkcja kwasów

Kwasica metaboliczna może wystąpić w przebiegu:

cukrzycowej kwasicy ketonowej – w wyniku niedoboru insuliny dochodzi do powstawania ciał ketonowych,

kwasicy mleczanowej – związanej z niedotlenieniem tkanek, wstrząsem, sepsą lub ciężkim wysiłkiem,

zatrucia niektórymi substancjami (np. metanolem, glikolem etylenowym).

2. Upośledzone wydalanie kwasów przez nerki

Nerki odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Kwasica metaboliczna pojawia się, gdy:

występuje ostra lub przewlekła niewydolność nerek,

dochodzi do kanalikowych zaburzeń nerkowych,

nerki nie są zdolne do prawidłowego wydalania jonów wodorowych.

3. Utrata wodorowęglanów

Do kwasicy metabolicznej może dojść także wskutek:

• przewlekłych biegunek,
• przetok przewodu pokarmowego,
• niektórych chorób jelit,
• nadmiernego stosowania leków wpływających na gospodarkę elektrolitową.

W takich przypadkach organizm traci zasady szybciej, niż jest w stanie je uzupełnić.

Objawy kliniczne

Objawy kwasicy metabolicznej zależą od jej nasilenia i przyczyny. Mogą obejmować:

• przyspieszony, pogłębiony oddech (mechanizm kompensacyjny),
• osłabienie i zmęczenie,
• nudności i wymioty,
• zaburzenia świadomości,
• spadek ciśnienia tętniczego w ciężkich przypadkach.

Objawy te są niespecyficzne i wymagają potwierdzenia badaniami laboratoryjnymi.

Diagnostyka

Rozpoznanie kwasicy metabolicznej opiera się na:

• gazometrii krwi (obniżone pH i stężenie HCO₃⁻),
• oznaczeniu luki anionowej,
• badaniach elektrolitów,
• ocenie funkcji nerek i poziomu glukozy.

Analiza przyczyny ma kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia.

Znaczenie kliniczne

Kwasica metaboliczna:

• zaburza pracę serca i układu nerwowego,
• może pogłębiać niewydolność narządową,
• jest wskaźnikiem ciężkości choroby podstawowej.

Nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem poważnych zaburzeń metabolicznych.

Do kwasicy metabolicznej dochodzi, gdy organizm nie jest w stanie utrzymać prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej na skutek nadmiernej produkcji kwasów, ich upośledzonego wydalania lub utraty zasad. Jest to stan wymagający dokładnej diagnostyki i leczenia przyczyny podstawowej.