Tagi:
wypalenie terapia psycholog podejście holistyczne chroniczny stres audhd adhd

AuDHD – czyli współwystępowanie cech autyzmu (ASD) oraz ADHD – to coraz częściej rozpoznawane zjawisko, które stanowi istotne wyzwanie diagnostyczne zarówno dla specjalistów, jak i samych pacjentów. Choć jeszcze niedawno oba te rozpoznania traktowano jako wzajemnie wykluczające się, współczesna wiedza pokazuje, że mogą one współistnieć, tworząc złożony i niejednoznaczny obraz funkcjonowania.

Czym jest AuDHD?

Termin „AuDHD” nie jest formalną jednostką diagnostyczną, lecz potocznym określeniem opisującym osoby spełniające kryteria zarówno zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), jak i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Połączenie tych dwóch profili neuroatypowości prowadzi do unikalnej konfiguracji cech – często pozornie sprzecznych.

Z jednej strony mogą występować trudności w komunikacji społecznej, potrzeba rutyny czy nadwrażliwość sensoryczna (charakterystyczne dla ASD), z drugiej – impulsywność, problemy z koncentracją czy potrzeba stymulacji (typowe dla ADHD). W praktyce oznacza to, że osoba z AuDHD może jednocześnie pragnąć przewidywalności i zmiany, struktury i spontaniczności.

Dlaczego diagnoza jest trudna?

Jednym z głównych powodów trudności diagnostycznych jest nakładanie się objawów. Na przykład:

Problemy z koncentracją mogą wynikać zarówno z ADHD, jak i przeciążenia sensorycznego w ASD.
Trudności społeczne mogą być interpretowane jako brak uwagi (ADHD) lub brak intuicji społecznej (ASD).
Nadmierna aktywność może maskować autystyczną potrzebę powtarzalności.

Dodatkowo objawy jednego zaburzenia mogą kompensować lub maskować objawy drugiego. Osoba autystyczna może wypracować strategie radzenia sobie, które sprawiają, że jej trudności są mniej widoczne – szczególnie w dzieciństwie. Z kolei ADHD może „rozmywać” obraz typowego autyzmu, przez co nie spełnia on stereotypowych wyobrażeń diagnostycznych.

Różnice w prezentacji u dzieci i dorosłych

U dzieci diagnoza bywa utrudniona przez dynamiczny rozwój oraz zmienność zachowań. Objawy mogą być przypisywane „temperamentowi” lub etapowi rozwojowemu. U dorosłych natomiast często mamy do czynienia z latami maskowania i kompensacji, co znacząco utrudnia trafne rozpoznanie.

Szczególnie niedodiagnozowane są kobiety, u których zarówno autyzm, jak i ADHD mogą przyjmować mniej „klasyczne” formy. Często objawy są internalizowane (np. lęk, wycofanie), a nie eksternalizowane (np. impulsywność), co sprawia, że pozostają niezauważone.

Konsekwencje błędnej lub opóźnionej diagnozy

Brak właściwego rozpoznania może prowadzić do wielu trudności:

chronicznego stresu i wypalenia,
problemów w relacjach interpersonalnych,
niskiej samooceny,
błędnych diagnoz (np. zaburzeń lękowych lub depresyjnych jako pierwotnych),
nieskutecznego leczenia.

Osoby z AuDHD często mają poczucie „niedopasowania” i niezrozumienia, które pogłębia się, gdy ich doświadczenia nie znajdują odzwierciedlenia w diagnozie.

Jak poprawić proces diagnostyczny?

Kluczowe znaczenie ma podejście holistyczne i interdyscyplinarne. Diagnoza powinna uwzględniać:

szczegółowy wywiad rozwojowy,
obserwację funkcjonowania w różnych kontekstach,
zastosowanie narzędzi diagnostycznych dla obu zaburzeń,
świadomość maskowania i różnic płciowych.

Coraz większą rolę odgrywa także perspektywa neuroafirmatywna, która zamiast skupiać się wyłącznie na deficytach, bierze pod uwagę różnorodność neurologiczną jako naturalną część ludzkiego funkcjonowania.

AuDHD to złożone i wciąż niedostatecznie rozumiane zjawisko, które wymaga większej uwagi zarówno w praktyce klinicznej, jak i w debacie społecznej. Trafna diagnoza może być dla wielu osób przełomowym momentem – pozwala lepiej zrozumieć siebie, dostosować środowisko i strategie radzenia sobie oraz poprawić jakość życia.

W miarę jak rośnie świadomość na temat współwystępowania ASD i ADHD, istnieje nadzieja, że proces diagnostyczny stanie się bardziej precyzyjny, a wsparcie – lepiej dopasowane do realnych potrzeb osób neuroatypowych.